ภาวะผู้นำเชิงพหุวัฒนธรรมวิถีพุทธ: บทเรียนการเผยแผ่พระพุทธศาสนาและส่งเสริมเอกลักษณ์ไทยของคณะสงฆ์ในประเทศสหรัฐอเมริกา - สายเสนา ณัฐพัชร; นิลโคตร เริงวิชญ์; สุขป้อม ฐิติวัสส์; ปะพาน ณัฏฐกรณ์; ธารพล สิทธิชัย (วารสารสังคมพัฒนศาสตร์, 2025)
พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งการเรียนรู้ หลักธรรมมุ่งพัฒนาปัญญา มีความเป็นวิทยาศาสตร์เชิงเหตุและผล มุ่งส่งเสริมสุขภาวะแบบองค์รวม เสริมสร้างความสงบทั้งจากภายในปัจเจกบุคคล และสังคมให้เกิดสันติภาพ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเป็นภารกิจของพระสงฆ์มาตั้งแต่อดีต พระธรรมทูตสายต่างประเทศเป็นบทบาทหนึ่งของคณะสงฆ์ไทย การปฏิบัติศาสนกิจในต่างประเทศมีความสำคัญต่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้กับนานาประเทศ และยังธำรงรักษาเอกลักษณ์ไทยไปพร้อม ๆ กัน บทความนี้มีวัตถุประสงค์นำเสนอภาวะผู้นำเชิงพหุวัฒนธรรมวิถีพุทธ ซึ่งเป็นการถอดบทเรียนจากประสบการณ์การบริหารจัดการเครือข่ายการเผยแผ่พระพุทธศาสนาและส่งเสริมเอกลักษณ์ของคณะสงฆ์ไทยในประเทศสหรัฐอเมริกา ภาวะผู้นำเชิงพหุวัฒนธรรมวิถีพุทธ เป็นคุณลักษณะสำคัญของพระพุทธศาสนาที่มุ่งเพื่อประโยชน์มหาชนโดยไม่แบ่งแยกชั้นวรรณะตั้งแต่อดีตและสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ประกอบด้วย 1) ความเข้าใจในความเป็นพหุวัฒนธรรม 2) การปฏิบัติตามหลักพระธรรมวินัยของพระพุทธศาสนา 3) การสื่อสารข้ามวัฒนธรรมที่หลากหลาย 4) การบริหารบนฐานคุณธรรมจริยธรรม และ 5) การส่งเสริมเครือข่ายความร่วมมือ แนวปฏิบัติเพื่อส่งเสริมการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงพหุวัฒนธรรมวิถีพุทธ ประกอบด้วย 1) การฝึกอบรมและพัฒนาทักษะด้านพหุวัฒนธรรม 2) การปฏิบัติศาสนกิจตามหลักธรรมวินัยและเผยแผ่หลักคำสอนของพระพุทธศาสนา 3) การส่งเสริมการศึกษาและการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรม และ 4) การให้คำปรึกษาและสนับสนุนการตัดสินใจบนพื้นฐานคุณธรรมและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ บทความนี้เน้นนำเสนอภาวะผู้นำเชิงพหุวัฒนธรรมวิถีพุทธในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศการผสมผสานหลักธรรมกับการเข้าใจวัฒนธรรมที่หลากหลายและการสร้างความร่วมมือช่วยส่งเสริมสันติภาพและรักษาเอกลักษณ์คณะสงฆ์ไทยและส่งเสริมความสุข