บทบาทและภารกิจของกรมสอบสวนคดีพิเศษ ในการจัดการอาชญากรรมที่มีความซับซ้อนในประเทศไทย - ศรียารัณย กมลสัณห์ (วารสารนิติศาสตร์ศรีปทุม, 2026)
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทและภารกิจของกรมสอบสวนคดีพิเศษในการจัดการอาชญากรรมที่มีความซับซ้อนในประเทศไทยโดยมุ่งวิเคราะห์กรอบอำนาจหน้าที่และกลไกทางกฎหมายตามพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. 2547 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญที่กำหนดให้กรมสอบสวนคดีพิเศษมีหน้าที่รับผิดชอบการสืบสวนและสอบสวนคดีอาญาที่มีความซับซ้อนและมีผลกระทบในวงกว้าง โดยเฉพาะบทบัญญัติมาตรา 21 ซึ่งกำหนดหลักเกณฑ์และลักษณะของคดีพิเศษที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเศรษฐกิจ องค์การอาชญากรรม และอาชญากรรมข้ามชาติ การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสารทางกฎหมาย โดยศึกษาพัฒนาการของการจัดตั้ง กรมสอบสวนคดีพิเศษ บทบาทของหน่วยงานภายใต้โครงสร้างกระทรวงยุติธรรม ตลอดจนหลักเกณฑ์การกำหนดลักษณะของคดีพิเศษตามประกาศคณะกรรมการคดีพิเศษ (กคพ.) (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2565 และ (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2566 ซึ่งกำหนดประเภทคดีและเกณฑ์การรับคดีเข้าสู่กระบวนการสอบสวนคดีพิเศษทั้งในเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่า กรมสอบสวนคดีพิเศษมีบทบาทสำคัญในฐานะหน่วยงานสอบสวนเฉพาะด้านที่ทำหน้าที่จัดการกับอาชญากรรมที่มีความซับซ้อนและมีผลกระทบในวงกว้าง โดยใช้กลไกทางกฎหมายและมาตรการสืบสวนที่แตกต่างจากกระบวนการสอบสวนทั่วไป ทั้งนี้ การกำหนดเกณฑ์ของคดีพิเศษตามกฎหมายและประกาศที่เกี่ยวข้องช่วยเพิ่มความชัดเจนในการคัดกรองคดีที่มีลักษณะเป็นปัญหาเชิงระบบ อย่างไรก็ตาม การบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวจำเป็นต้องดำเนินการภายใต้หลักนิติธรรม หลักความเป็นกลาง และหลักธรรมาภิบาล เพื่อให้การใช้อำนาจของรัฐเกิดความสมดุลระหว่างประสิทธิภาพในการปราบปรามอาชญากรรมกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนอันจะนำไปสู่การพัฒนาระบบการสอบสวนคดีพิเศษของประเทศไทยให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับบริบทของอาชญากรรมร่วมสมัย