การวิเคราะห์การจัดการเรียนการสอนไตรสิกขาตามแนวคิดปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง - นาวาบุญนิยม ใจกลั่น; ตาแก้ว รวิช; บุญเจือ กีรติ (วารสารวิจัยธรรมศึกษา, 2023)
การจัดการเรียนการสอนตามหลักไตรสิกขาที่ผ่านมาเป็นการนำคำว่า ศีล สมาธิ ปัญญา มาใช้ในการจัดการเรียนการสอน มีวิธีการสอนที่ส่งเสริมการพัฒนาศีล สมาธิและปัญญา ปรัชญาหลังนวยุคสายกลางเป็นปรัชญาที่เน้นที่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและเป็นปรัชญาที่เปิดใจกว้าง ยอมรับความคิดเห็นที่แตกต่างหลากหลาย หากนำปรัชญาหลังนวยุคสายกลางมาใช้ในการจัดการเรียนการสอนร่วมกับหลักการไตรสิกขา น่าจะเป็นประโยชน์ในการจัดการเรียนการสอนยิ่งขึ้น ผู้วิจัยจึงต้องการวิเคราะห์ความสอดคล้องของแนวคิดในการจัดการเรียนการสอนของหลักการไตรสิกขากับปรัชญาดังกล่าว งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อวิเคราะห์แนวทางการจัดการเรียนการสอนตามหลักการไตรสิกขาที่สอดคล้องกับปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง 2) เพื่อประยุกต์ใช้ไตรสิกขาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตตามหลักปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปรัชญา (Philosophical research) โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสาร (Document analysis) พิจารณาจำแนกหลักการไตรสิกขา วิธีการสอน แนวคิดเบื้องหลังการสอน และแนวคิดปรัชญาหลังนวยุคสายกลางที่เกี่ยวข้อง ผู้วิจัยพบว่าหลักการไตรสิกขาเมื่อนำมาการจัดการเรียนการสอนแล้ว วิธีสอนตามหลักการไตรสิกขา มีแนวคิดเบื้องหลังที่สอดคล้องกับแนวคิดปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง ซึ่งสามารถจำแนกวิเคราะห์ตามองค์ประกอบของไตรสิกขาได้คือ การสอนศีลเพื่อพัฒนาคนให้เป็นปกติ อยู่รวมกันอย่างสงบสุข สอดคล้องกับการปรัชญาหลังนวยุคสายกลางเรื่องการเสริมสร้างสันติภาพ เอกภาพบนความหลากหลาย การสอนสมาธิเพื่อความตั้งมั่นในความสงบใจ สอดคล้องกับปรัชญาหลังนวยุคสายกลางเรื่อง การเกิดสันติภาพภายใน การสอนปัญญาเพื่อได้ความรู้ ความทรงจำ ความเข้าใจ และสามารถเลือกตัดสินใจเพื่อแก้ไขปัญหาต่างๆโดยใช้หลักธรรมและคุณธรรมในการแก้ปัญหา สอดคล้องปรัชญาหลังนวยุคสายกลางคือความไม่ยึดมั่นถือมั่น เปิดรับความคิดต่างๆด้วยใจเปิดกว้าง และแสวงหาความรู้และคำตอบเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต การประยุกต์ใช้ไตรสิกขาเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้เรียนโดยผ่านกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์ วิจักษ์ และวิธาน พัฒนาคุณภาพชีวิตของครูผู้สอนผ่านกิจกรรมการอบรมครู ผู้วิจัยได้สรุปความเข้าใจในการนำหลักการไตรสิกขามาใช้ร่วมกับปรัชญาหลังนวยุคสายกลางเป็นรูปแบบของตาราง เพื่อความสะดวกในการนำไปประยุกต์ใช้ต่อไป