การสร้างคุณค่าการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานของอัตลักษณ์เปอรานากัน จังหวัดระนอง: กรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
คำสำคัญ:
การสร้างคุณค่า, การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์, อัตลักษณ์เปอรานากัน, ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย, จังหวัดระนองบทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพรูปแบบกรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอัตลักษณ์ และทุนทางวัฒนธรรมเปอรานากันในจังหวัดระนอง 2) วิเคราะห์สภาพแวดล้อมเพื่อการพัฒนาเป็นกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และ 3) นำเสนอแนวทางการสร้างคุณค่าการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์โดยใช้รูปแบบกรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง จำนวน 15 ราย โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้ 1) ภาครัฐ 4 ราย 2) ผู้ประกอบการ 6 ราย และ 3) ชุมชนผู้สืบทอดวัฒนธรรม 5 ราย เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้าง และการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า 1) อัตลักษณ์เปอรานากัน จังหวัดระนอง มีทุนทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น 3 ด้าน คือ การแต่งกาย และงานหัตถศิลป์ดิ้นโบราณที่เป็นอัตลักษณ์เชิงประจักษ์ วัฒนธรรมอาหารที่เต็มไปด้วยเรื่องราวจากยุคเหมืองแร่ และสถาปัตยกรรมที่เป็นรากฐานของเมือง 2) การพัฒนาเผชิญกับอุปสรรคสำคัญจากปัจจัยภายในด้านสังคม คือ การขาดการมีส่วนร่วม และความสามัคคีของชุมชนท้องถิ่น แม้มีปัจจัยภายนอกเอื้ออำนวยจากนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ (Soft Power) และโอกาสทางการตลาดจากสื่อสังคมออนไลน์ แต่ยังมีความท้าทายจากภาวะเศรษฐกิจ และกฎระเบียบที่ซับซ้อน และ 3) แนวทางการสร้างคุณค่าที่สำคัญที่สุด คือ การสร้างกลไกความร่วมมือแบบบูรณาการ เพื่อเป็นรากฐานในการพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวต้นแบบ 3 กิจกรรม ได้แก่ 1) กิจกรรมร้อยดิ้น ร้อยใจ ณ ต้นทางเปอรานากัน 2) กิจกรรมลิ้มรสแห่กึ๋น สัมผัสภูมิปัญญาแห่งอันดามัน และ 3) กิจกรรมแต่งอย่างเปอรานากัน...สืบสานสิริมงคลผ่านลายผ้า
เอกสารอ้างอิง
ทิพย์พิรุณ พุมดวง. (2563). กลยุทธ์การเล่าเรื่องวัฒนธรรมเพอรานากันเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชื่อมโยงเส้นทางอันดามันคลัสเตอร์ [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย]. UTCC Scholar. https://doi.org/10.14458/UTCC.the.2020.11
ธนะวิทย์ เพียรดี. (2568). รูปแบบการพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเปอรานากันในพื้นที่กลุ่มจังหวัดอันดามัน: ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ และตรัง. วารสารสมาคมนักวิจัย, 30(3), 52–73. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jar/article/view/278605
นภชนก ตลับเงิน. (2565). รูปแบบการพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ชุมชนย่านเมืองเก่าภูเก็ต [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์]. NIDA Wisdom Repository. https://repository.nida.ac.th/items/a06d6bb0-defa-48eb-be91-8a573ce5d9b1/full
นิโลบล วงศ์ภัทรนนท์, สุภาภรณ์ เลิศศิริ และพิชัย ทองดีเลิศ. (2568). แนวทางการส่งเสริมเกษตรในเมืองเชิงพหุภารกิจเขตบางขุนเทียน กรุงเทพมหานคร. วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา, 7(2), 79–93. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/JMARD/article/view/271940
บุปผา วงษ์พันธุ์ทา, คมสันต์ ทับชัย และธนิชชา ชัยชัชวาลประทีป. (2563). การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพด้วยความโดดเด่นของทรัพยากรการท่องเที่ยวและความร่วมมือของเครือข่ายการท่องเที่ยวจังหวัดระนอง (รายงานการวิจัย). สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.). https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/digital/api/DownloadDigitalFile/dowload/185962
ปรียวรรณ สุวรรณสูนย์. (2568). การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: ขุมทรัพย์เศรษฐกิจสร้างสรรค์. หอสมุดรัฐสภา. https://library.parliament.go.th/th/radioscript/rr2568-feb6
พัชรี สุเมโธกุล, อุมาพร กาญจนคลอด, เมธาวัตร ภูธรภักดี, มยูร หลําสุบ, สุภาวดี พรหมมา และประกอบ ใจมั่น. (2567). การเพิ่มขีดความสามารถเพื่อสร้างคุณค่า และมูลค่าเพิ่มด้านการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและประวัติศาสตร์อย่างสมดุลยั่งยืน อำเภอนบพิตำ จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารพุทธสังคมวิทยาปริทรรศน์, 9(2), 55–79. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BSJ/article/view/272825
พุทธิดา กิจดำเนิน. (2564). การต่อรองเรื่องเล่าและอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของจีนเปอรานากันในรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 33(1), 42–69. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jss/article/view/249128
ลัดดาวรรณ ทองใบ. (2561). การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์กับการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 8(2), 103–112. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/EAUHJSocSci/article/view/130769
วรัญญา พรหมสาขา ณ สกลนคร, ดุจฤดี คงสุวรรณ์ และปทุมพร แก้วคำ. (2567). การจัดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานทุนวัฒนธรรมชุมชนเมืองโบราณเวียงลอ ตำบลลอ อำเภอจุน จังหวัดพะเยา. มนุษยสังคมสาร (มสส.) คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 22(2), 61–80. https://doi.org/10.14456/jhusoc.2024.16
สุกานดา ถิ่นฐาน และอนุชา แพ่งเกษร. (2566). สร้าง สรรค์ สุข: การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนพื้นที่พหุวัฒนธรรม เพื่อสอดรับกับพฤติกรรมนักท่องเที่ยวในความปกติใหม่ จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร, 43(2), 1-13. https://doi.org/10.14456/sujthai.2023.10
สุปชา เพชรโสม, นวลสมร อุณหะประทีป และณัฐกานต์ ผาจันทร์. (2563). แนวทางส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยใช้อากาศยานขนาดเล็กเป็นพาหนะในแหล่งท่องเที่ยวแถบฝั่งทะเลอันดามัน กรณีศึกษา: จังหวัดภูเก็ต ประเทศไทย. วารสารวิทยาลัยดุสิตธานี, 14(2), 31–50. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/journaldtc/article/view/243419
Boonyanmethaporn, W., Pusiran, A. K., & Janin, Y. (2024). Towards Tourists’ Perspective: Creative Tourism and its Main Characteristics. NIDA Development Journal, 64(1), 96–115. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/NDJ/article/view/268145
Duxbury, N., Bakas, F. E., Vinagre de Castro, T., & Silva, S. (2021). Creative Tourism Development Models towards Sustainable and Regenerative Tourism. Sustainability, 13(1), 2. https://doi.org/10.3390/su13010002
Future Market Insights. (2025). Cultural tourism market outlook (2025-2035). https://www.futuremarketinsights.com/reports/cultural-tourism-market
Grönroos, C., & Voima, P. (2013). Critical service logic: Making sense of value creation and co-creation. Journal of the Academy of Marketing Science, 41(2), 133–150. https://doi.org/10.1007/s11747-012-0308-3
Juma, L. O., & Khademi-Vidra, A. (2019). Community-based tourism and sustainable development of rural regions in Kenya; Perceptions of the citizenry. Sustainability, 11(17), 4733. https://doi.org/10.3390/su11174733
Lan, T., Zheng, Z., Tian, D., Zhang, R., Law, R., & Zhang, M. (2021). Resident-tourist value co-creation in the intangible cultural heritage tourism context: The role of residents’ perception of tourism development and emotional solidarity. Sustainability, 13(3), 1369. https://doi.org/10.3390/su13031369
Oranratmanee, R., & Sachakul, V. (2014). Streets as public spaces in Southeast Asia: Case studies of Thai pedestrian streets. Journal of Urban Design, 19(2), 211–229. https://doi.org/10.1080/13574809.2013.870465
Richards, G. (2011). Creativity and tourism: The State of the Art. Annals of Tourism Research, 38(4), 1225–1253. https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.07.008
Richards, G. (2020). Culture and tourism: Natural partners or reluctant bedfellows? A perspective paper. Tourism Review, 75(1), 232–234. https://doi.org/10.1108/TR-04-2019-0139
UNESCO. (n.d.). Kebaya: Knowledge, skills, traditions and practices. UNESCO Intangible Cultural Heritage. Retrieved September 15, 2025, from https://ich.unesco.org/en/RL/kebaya-knowledge-skills-traditions-and-practices-02090
Yarapirom, P. S., & Riadil, I. G. (2023). Gastronomy tourism promotion of halal food of ethnic Chinese Peranakan culinary in “Glodok” Jakarta Chinatown. Journal of International Studies, Prince of Songkla University, 13(1), 217–254. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jis/article/view/264563
