วารสารวิชาการการบิน การเดินทาง และการบริการ

นโยบายด้านคนพิการ สู่การพัฒนาการตระหนักรู้ความพิการของผู้ให้บริการในสนามบิน

อาดัม นีละไพจิตร — 2025-12-31

ประเทศไทยมีกฎหมายและนโยบายที่สนับสนุนคนพิการ ทั้งในรูปแบบข้อบังคับและการส่งเสริมเพื่อสร้างความเป็นธรรมในสังคม บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 1) วิเคราะห์กฎหมาย นโยบาย และมาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้องกับการจัดสิ่งอำนวยความสะดวกและการให้บริการแก่บุคคลที่ต้องการความช่วยเหลือเป็นกรณีพิเศษในสนามบิน 2) อธิบายรูปแบบและกลไกการจัดการเรียนรู้เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาและทบทวนองค์ความรู้ของผู้ให้บริการ ให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างถูกต้องและมีความมั่นใจ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาความตระหนักรู้ด้านความพิการ (Disability Awareness) ของผู้ให้บริการในสนามบิน ผ่านกลไกความร่วมมือทางวิชาการระหว่างองค์กร และกรอบมาตรฐานสากลของการให้บริการในสนามบิน โดยอาศัยกระบวนการเรียนรู้ทั้งออนไลน์ และภาคสนาม ครอบคลุมทั้งด้านทฤษฎีและปฏิบัติ เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และทบทวนความรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา

ผลการศึกษาพบว่า วัตถุประสงค์ทั้งสามประการมีความเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ มุมมองเชิงนโยบายที่เกี่ยวข้องกับคนพิการส่งผลต่อการออกแบบกลไกการพัฒนาบุคลากรที่เน้นการเสริมสร้างความตระหนักรู้ ซึ่งช่วยให้ผู้ให้บริการตระหนักถึงความสำคัญของการให้บริการที่ถูกต้อง เหมาะสม และมีความมั่นใจ อย่างไรก็ตาม ยังมีความท้าทายสำคัญ ได้แก่ การสร้างความตระหนักแก่ผู้บริหารองค์กรถึงความสำคัญของการให้บริการคนพิการ การบำรุงรักษาสิ่งอำนวยความสะดวกให้เป็นไปตามมาตรฐาน และการพัฒนาบุคลากรให้สามารถให้บริการด้วยความเข้าใจและเอาใจใส่

A Model for Airline Selection of Ground Handling Service Providers at Suvarnabhumi Airport

Manasak Pamornmalirat — 2025-12-31

This study investigates the critical factors influencing airlines' selection of ground handling companies at Suvarnabhumi Airport, a major hub experiencing high passenger volumes. Through a qualitative methodology, this research conducted semi-structured interviews to gather data and employed coding analysis technique to interpretate the findings, comprising 16 airline professionals who possess 20 years of utilizing ground handling companies including both managerial and operational levels. The research identifies six key determinants in the decision-making process. The factors include 1) cost-efficiency, 2) airline policy, 3) ground handling company core competencies (encompassing management, operational performance, and employee skills), 4) ground handling company capacity (addressing manpower and equipment availability), 5) ground handling company attributes (such as reputation, service quality, and adaptability), and adherence to 6) authority compliance. The findings are consolidated into the “A Model for Airline Selection of Ground Handling Service Providers at Suvarnabhumi Airport,” a comprehensive framework designed to assist airlines and relevant stakeholders in choosing a ground handling provider at Suvarnabhumi Airport or in similar contexts.

The Adoption of Sustainable Sensory Marketing to Enhance Non-Financial Business Performance in Hotel Spas: A Case Study of Thailand

Pornpimol Chaisanit — 2025-12-31

In Thailand, hotel spas have been expanding rapidly. As customer expectations evolve, hotel spas are adopting advanced marketing practices, including the integration of sustainability. This has led to the emergence of sustainable sensory marketing, which blends sensory stimuli with environmentally friendly practices to improve non-financial business performance.
The objective of this research is to explore the adoption of sustainable sensory marketing practices and investigate their influence on enhancing non-financial business performance in hotel spas. A qualitative research method was employed, using in-depth interviews with a purposive and snowball sample of fifteen hotel spa managers across six major hotel spa destinations in Thailand: Bangkok, Chonburi, Phuket, Surat Thani, Chiang Mai, and Nakhon Ratchasima. Thematic analysis was conducted to examine the interview transcripts. The findings reveal that sustainable sensory marketing practices in hotel spas incorporate six sensory dimensions; sight, sound, smell, taste, touch, and an emerging sixth sense of the mind. The study confirms that these practices positively influence non-financial performance outcomes, including customer satisfaction, revisiting intention, customer referrals, brand reputation, while also revealing new themes such as positive online reviews and increasing the length of stay. This research extends the Stimulus–Organism–Response (S-O-R) model by showing how sustainable sensory stimuli influence spa customers’ emotions and behaviors. The study also offers practical implications for hotel spa managers to enhance guest experiences and increase competitive advantages.

Exploratory and Confirmatory Factor Analysis of Future Skills of Thai Airline Ground Attendants

Phichaya Maneerat — 2025-12-31

The COVID-19 pandemic disrupted almost all industries including the aviation ground services sector. This has led to accelerating use of various technologies and a need for developing new competencies and skills within this particular segment. This study aimed to examine the critical competencies required of future ground attendants in a post-pandemic era. For the purposes of this study, two methods of analyses, namely an ‘Exploratory Factor Analysis’ (EFA) and a ‘Confirmatory Factor Analysis’ (CFA), were deployed. A questionnaire was constructed as a research tool to collect data from 400 airline ground attendants in Thailand using a quota sampling method. The EFA results revealed a Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) value of 0.947 and a significant Bartlett’s Test of Sphericity (χ² = 9387.667, df = 595, p < .001), confirming the validity of the construct and the proposed components pertaining to the required future skills. Factor loadings exceeded 0.50, resulting in eight components from 35 indicators: 1) Decision-Making and Business (DB), 2) Digital Literacy (DL), 3) Cross-Cultural Competence (CC), 4) Team Communication (TC), 5) Creative Thinking (CT), 6) Problem-Solving Method (PSM), 7) Collaborative Skills (CS), and 8) Entrepreneurial Literacy (EL). The CFA results supported the model’s goodness of fit (χ²/df = 2.145, CFI = 0.931, TLI = 0.925, RMSEA = 0.054, SRMR = 0.048). Thus, this study offers new perspectives on the components of future skills for Thai airline ground attendants and guides the human resource department in developing training programs and adjusting job specifications. The findings also help the aviation sector to reskill and upskill employees to work effectively in a disruptive environment.

การรับรู้คุณภาพบริการผ่านระบบดิจิทัลที่มีต่อความภักดีของผู้โดยสารสายการบิน: บทบาทตัวแปรส่งผ่านของการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือ

พาริส หงษ์สกุล — 2025-12-31

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์อิทธิพลของการรับรู้คุณภาพการบริการผ่านระบบดิจิทัลการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือและความภักดีของผู้โดยสารสายการบิน ตลอดจนตรวจสอบบทบาทของการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือในฐานะตัวแปรส่งผ่าน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณและการวิเคราะห์โมเดลสมการเชิงโครงสร้างแบบ Partial Least Squares (PLS-SEM) กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้โดยสารที่มีประสบการณ์ใช้บริการแอปพลิเคชันของสายการบินผ่านอุปกรณ์มือถือ จำนวน 300 คน ซึ่งเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม และวิเคราะห์ด้วยโปรแกรม SmartPLS

แม้สายการบินจะลงทุนและยกระดับแพลตฟอร์มมือถือจนกลายเป็นสภาพแวดล้อมเชิงประสบการณ์หลักของผู้โดยสารตลอดเส้นทางก่อน–ระหว่าง–หลังการเดินทาง แต่ยังพบความไม่ต่อเนื่องและคุณภาพบริการดิจิทัลที่ไม่สม่ำเสมอ ส่งผลให้การมีส่วนร่วมผ่านมือถือขาดความยั่งยืน ซึ่งผลการวิจัยพบว่า การรับรู้คุณภาพการบริการผ่านระบบดิจิทัลส่งผลในทางบวกต่อทั้งการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือและความภักดีของผู้โดยสาร ขณะเดียวกันการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือส่งผลในทางบวกต่อความภักดีของผู้โดยสารด้วยเช่นกัน ที่สำคัญการมีส่วนร่วมผ่านแพลตฟอร์มมือถือยังทำหน้าที่เป็นตัวแปรส่งผ่านระหว่างการรับรู้คุณภาพการบริการดิจิทัลและความภักดีของผู้โดยสารอย่างมีนัยสำคัญ ข้อค้นพบดังกล่าวชี้ให้เห็นถึงบทบาทของเทคโนโลยีดิจิทัลในการสร้างประสบการณ์ การมีส่วนร่วม และความภักดีของลูกค้า โดยเสนอให้สายการบินพัฒนาแพลตฟอร์มดิจิทัลให้ใช้งานง่าย เชื่อถือได้ และเอื้อต่อการมีปฏิสัมพันธ์ เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์ระยะยาวระหว่างผู้โดยสารกับแบรนด์

ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจใช้บริการที่นั่งโดยสารที่ออกแบบตามหลักการยศาสตร์ในเที่ยวบินของนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ กรณีศึกษาเที่ยวบินพิสัยไกลสายการบินที่ให้บริการแบบเต็มรูปแบบ

สุภัค นุนาบี — 2025-12-31

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาคุณลักษณะของที่นั่งโดยสารที่ออกแบบตามหลักการยศาสตร์ที่นักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพต้องการในเส้นทางบินพิสัยไกลของสายการบินที่ให้บริการแบบเต็มรูปแบบมายังประเทศไทย และ 2) ศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจใช้บริการที่นั่ง โดยใช้แบบสอบถามออนไลน์ในการเก็บข้อมูลจากนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพชาวต่างชาติที่เคยเดินทางมายังประเทศไทยด้วยเที่ยวบินพิสัยไกล จำนวน 400 คน ด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบตามสะดวก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยแบบลำดับขั้น ผลการวิจัยพบว่า นักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพให้ความสำคัญในด้านความสามารถในการปรับเอน ระยะห่างระหว่างเบาะ การรองรับแผ่นหลังส่วนล่าง วัสดุของที่นั่ง และความสะอาดของที่นั่งในระดับมาก รวมทั้งการรับรู้อรรถประโยชน์ด้านความสบาย ความผ่อนคลาย ความปลอดภัย และภาพลักษณ์ของสายการบินในระดับสูงเช่นกัน นอกจากนี้ การรับรู้อรรถประโยชน์ คุณลักษณะที่นั่ง และลักษณะประชากรศาสตร์ มีอิทธิพลต่อความตั้งใจใช้บริการที่นั่งที่ออกแบบตามหลักการยศาสตร์

ผลการศึกษานี้จะเป็นแนวทางในการออกแบบที่นั่งบนเครื่องบินให้ตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ซึ่งเป็นกลุ่มที่กำลังเติบโตในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวของไทย การยกระดับคุณภาพของที่นั่งเพื่อสนับสนุนสุขภาวะของผู้โดยสารจะช่วยเพิ่มคุณค่าให้กับบริการบนเครื่องบิน และเสริมความแข็งแกร่งให้ประเทศไทยในด้านการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพชั้นนำทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลก

การสร้างคุณค่าการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานของอัตลักษณ์เปอรานากัน จังหวัดระนอง: กรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

กันตพัฒน์ หิรัญญ์โชตเมธากุล — 2025-12-31

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพรูปแบบกรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอัตลักษณ์ และทุนทางวัฒนธรรมเปอรานากันในจังหวัดระนอง 2) วิเคราะห์สภาพแวดล้อมเพื่อการพัฒนาเป็นกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และ 3) นำเสนอแนวทางการสร้างคุณค่าการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์โดยใช้รูปแบบกรณีศึกษาแบบพหุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง จำนวน 15 ราย โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่ม ดังนี้ 1) ภาครัฐ 4 ราย 2) ผู้ประกอบการ 6 ราย และ 3) ชุมชนผู้สืบทอดวัฒนธรรม 5 ราย เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้าง และการประชุมเชิงปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) อัตลักษณ์เปอรานากัน จังหวัดระนอง มีทุนทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น 3 ด้าน คือ การแต่งกาย และงานหัตถศิลป์ดิ้นโบราณที่เป็นอัตลักษณ์เชิงประจักษ์ วัฒนธรรมอาหารที่เต็มไปด้วยเรื่องราวจากยุคเหมืองแร่ และสถาปัตยกรรมที่เป็นรากฐานของเมือง 2) การพัฒนาเผชิญกับอุปสรรคสำคัญจากปัจจัยภายในด้านสังคม คือ การขาดการมีส่วนร่วม และความสามัคคีของชุมชนท้องถิ่น แม้มีปัจจัยภายนอกเอื้ออำนวยจากนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ (Soft Power) และโอกาสทางการตลาดจากสื่อสังคมออนไลน์ แต่ยังมีความท้าทายจากภาวะเศรษฐกิจ และกฎระเบียบที่ซับซ้อน และ 3) แนวทางการสร้างคุณค่าที่สำคัญที่สุด คือ การสร้างกลไกความร่วมมือแบบบูรณาการ เพื่อเป็นรากฐานในการพัฒนากิจกรรมการท่องเที่ยวต้นแบบ 3 กิจกรรม ได้แก่ 1) กิจกรรมร้อยดิ้น ร้อยใจ ณ ต้นทางเปอรานากัน 2) กิจกรรมลิ้มรสแห่กึ๋น สัมผัสภูมิปัญญาแห่งอันดามัน และ 3) กิจกรรมแต่งอย่างเปอรานากัน...สืบสานสิริมงคลผ่านลายผ้า