การศึกษาความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างการปกครองท้องที่กับการปกครองท้องถิ่น: กรณีศึกษา อำนาจหน้าที่ของกำนันและผู้ใหญ่บ้าน อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การปกครองท้องที่และการปกครองท้องถิ่นเป็นกลไกหลักในการบริหารและพัฒนาพื้นที่ระดับฐานรากของไทย ซึ่งในทางปฏิบัติความสัมพันธ์ระหว่างการปกครองท้องที่กับการปกครองท้องถิ่นมีลักษณะการทำงานร่วมกันภายใต้บทบาทและอำนาจหน้าที่ที่แตกต่างกัน โดยกำนันและผู้ใหญ่บ้านมีบทบาทสำคัญในการปกครองและเชื่อมโยงระหว่างรัฐกับประชาชน ขณะที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีบทบาทหลักด้านงบประมาณ การจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น และการจัดบริการสาธารณะ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างการปกครองท้องที่กับการปกครองท้องถิ่น 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจหน้าที่ของกำนันและผู้ใหญ่บ้านกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการพัฒนาพื้นที่ อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ และ 3) เพื่อเสนอแนะแนวทางการปรับปรุงบทบาทและอำนาจหน้าที่ของกำนันและผู้ใหญ่บ้านในการพัฒนาท้องที่ของอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญในพื้นที่ และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองฝ่ายมีลักษณะเป็นความสัมพันธ์แบบคู่ขนานและพึ่งพาอาศัยกัน โดยฝ่ายท้องที่มีบทบาทเด่นด้านการปกครอง ความสงบเรียบร้อย การเชื่อมโยงระหว่างรัฐกับประชาชน และการไกล่เกลี่ยข้อขัดแย้ง ขณะที่ฝ่ายท้องถิ่นมีบทบาทเด่นด้านงบประมาณ การจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่น และการจัดบริการสาธารณะ อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองฝ่ายมิได้มีเพียงมิติของความร่วมมือและการพึ่งพาอาศัยกันเท่านั้น หากยังปรากฏลักษณะของการต่อรองและความขัดแย้งควบคู่กันไปในบางบริบทด้วย อีกทั้งยังพบปัญหาความซ้ำซ้อนของบทบาทและอำนาจหน้าที่ ความเห็นต่างด้านแนวทางการพัฒนา และการแข่งขันเชิงอำนาจในบางพื้นที่ ดังนั้น งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นความจำเป็นของการกำหนดขอบเขตอำนาจหน้าที่ให้ชัดเจน การพัฒนากลไกการประสานงานร่วมกัน และการส่งเสริมการพัฒนาพื้นที่บนฐานความร่วมมือระหว่างท้องที่กับท้องถิ่นเพื่อประโยชน์ของประชาชนในระดับชุมชนอย่างยั่งยืน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
อนุญาตให้สามารถนำไฟล์บทความไปใช้ประโยชน์และเผยแพร่ต่อได้ โดยอยู่ภายใต้เงื่อนไขสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอน (Creative Commons License: CC) โดย ต้องแสดงที่มาจากวารสาร – ไม่ใช้เพื่อการค้า – ห้ามแก้ไขดัดแปลง, Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)
เอกสารอ้างอิง
ไกรสร ภาคาพรต, และอภิชาติ พานสุวรรณ. (2566). การพัฒนาภาวะผู้นำของกำนันผู้ใหญ่บ้านในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลตลิ่งชัน อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารการบริหารนิติบุคคลและนวัตกรรมท้องถิ่น, 9(3), 129-141.
คงฤทธิ์ แข็งแรง, สุเนตร ธนศิลปพิชิตร, และณัศฐมลกานต์ ไชยวิมลศิริ. (2561). ความสำคัญของการปกครองท้องถิ่นตามหลักการกระจายอำนาจ. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 1(1), 34-43.
คณะกรรมการบริหารงานอำเภอแบบบูรณาการ อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์. (2568). แผนพัฒนาอำเภอพิชัย 5 ปี (พ.ศ. 2566–2570) ฉบับทบทวน ปี พ.ศ. 2568. ม.ป.พ.
จีรพนธ์ รุ่งเรือง, และชัยนันท์ธรณ์ ขาวงาม. (2567). บทบาทของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง กรณีศึกษา: อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี. วารสารวิชาการไทยวิจัยและการจัดการ, 5(3), 24-41.
เชิงชาญ จงสมชัย. (2558). ทิศทางการปฏิรูปการกระจายอำนาจและการปกครองท้องถิ่นหลังการรัฐประหาร 2557. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 11(1), 29-51.
ไททัศน์ มาลา. (2559). การคงอยู่ของกำนันผู้ใหญ่บ้านในบริบทการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์, 11(1), 305-317.
ธัญญพัมธ์ ภูริพินิศนันท์. (2565). การกระจายอำนาจกับการพัฒนาท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไทย. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆสปริทรรศน์, 8(1), 87-100.
ธีรพงศ์ พรหมวิชัย, รตา อนุตตรังกูร, และนันทิยา สัตยวาที. (2564). การสร้างฐานอำนาจทางการเมืองของกลุ่มการเมือง ในตำบลหนองเต่า อำเภอเก้าเลี้ยว จังหวัดนครสวรรค์. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 12(1), 157-186.
นทีมาศ สุขทวี. (2566). การจัดวางบทบาทของกำนันและผู้ใหญ่บ้านต่อการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นเขตพื้นที่สังคมเมือง : กรณีศึกษา ตำบลบางใหญ่ อำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี (ปริญญานิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นิยม พัฒนศรี, และพรเพ็ญ เพชรสุขศิริ. (2564). บทบาทการพัฒนาท้องที่ของกำนันผู้ใหญ่บ้านในจังหวัดนครปฐม. วารสารวิจัยมหาวิทยาลัยเวสเทิร์น มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 7(1), 119-130.
บุญชนะ ยี่สารพัฒน์. (2568). ปัญหาทางกฎหมายในการดำเนินงานตามหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับการปกครองส่วนท้องที่. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 9(3), 449-463.
ปธาน สุวรรณมงคล. (2559). การปกครองท้องที่ไทย : อดีต ปัจจุบัน และอนาคต. โครงการส่งเสริมการแต่งตำรา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ประสาทพร ขุมทิพย์, และอภิชาติ พานสุวรรณ. (2568). บทบาทของการปกครองท้องที่ตามอำนาจหน้าที่ของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน สารวัตรกำนัน แพทย์ประจำตำบล และผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ในพื้นที่อำเภอท่าเรือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารสหศาสตร์
การพัฒนาสังคม, 3(5), 430-444.
พงศ์สวัสดิ์ ราชจันทร์. (2562). ศักยภาพ บทบาท และอำนาจหน้าที่ของกำนัน ผู้ใหญ่บ้านในปัจจุบัน. วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น, 3(1), 45-56.
รวิกานต์ อำนวย. (2566). การพัฒนาความร่วมมือในการพัฒนาท้องถิ่นระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกับผู้นำชุมชนและภาคประชาชน. วารสารรัชต์ภาคย์, 17(55), 143-159.
รัฐพล ธุระพันธ์. (2558). บทบาท อำนาจหน้าที่และสถานภาพของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ในอนาคต เพื่อพัฒนาความเข้มแข็งของหมู่บ้าน รองรับประชาคมอาเซียน. วารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์, 23(2), 106-125.
รุจิรวัทน์ ลำตาล. (2557). บทบาททางการปกครองของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ภายใต้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2551. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, 3(1), 34-41.
วสันต์ เหลืองประภัสร์. (2558). การรวมศูนย์อำนาจและการกระจายอำนาจกับการบริหารราชการแผ่นดินไทย: การทบทวนแนวคิด ข้อถกเถียง และข้อพิจารณาเพื่อการปฏิรูป. สถาบันพระปกเกล้า, 13(1), 98-124.
ศรันย์ดิษฐ์ เบญจพงศ์. (2561). การคงอยู่ของตำแหน่งกำนันผู้ใหญ่บ้านกับบทบาทในบริบทของสังคมอนาคต. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา, 12(2), 214-238.
สรายุทธ์ หอมจันทร์. (2563). ภาวะผู้นำของกำนันผู้ใหญ่บ้านที่ส่งผลต่อการบริหารราชการส่วนท้องที่ในจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารรัฐศาสตร์ปริทรรศน์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 7(1), 163-192.
สิริกาญจน์ เอี่ยมอาจหาญ. (2564). สถานภาพและบทบาทของกำนันผู้ใหญ่บ้านในการพัฒนาท้องถิ่นร่วมกับเทศบาลตำบล จังหวัดนครนายก. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 12(2), 47-64.
สุเชาวน์ มีหนองหว้า, และจุฑามาส ชมผา. (2562). ความเป็นสถาบันและรูปแบบที่เหมาะสมในการดำรงอยู่ของกำนันและผู้ใหญ่บ้าน ในทัศนะของบุคลากรสำคัญของเทศบาลตำบลในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 6(1), 441-454.
สุธิพงษ์ สวัสดิ์ทา, และวิเชียร แสนมี. (2567). การมีส่วนร่วมของกำนันและผู้ใหญ่บ้านในการปกครองตามระบอบประชาธิปไตย. วารสารวิชาการสังคมศาสตร์สมัยใหม่, 1(5), 47-62.
สุนทรชัย ชอบยศ, จตุรงค์ ศรีสุธรรม, และเชิงชาญ จงสมชัย. (2567). การครองอำนาจนำระหว่างรัฐและท้องถิ่นไทย: บทวิเคราะห์ผ่านมุมมองประชาธิปไตย 2 ระดับ ระหว่าง พ.ศ. 2535-2564. วารสารพัฒนวนัมรุง มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 1(2), 25-45.
สุพัตตรา ตันติจริยาพันธ์. (2560). เครือข่ายสนับสนุนทางการเมืองนักการเมืองท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 10(2), 1-16.
อมรภัค ทับทิมทวีโชค, และเดือนเพ็ญ ธีรวรรณวิวัฒน์. (2565). การเลือกผู้ใหญ่บ้านและความพึงพอใจที่มีต่อการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ใหญ่บ้านในจังหวัดชัยนาท. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์, 20(2), 23-52.
อำนวย ปาอ้าย. (2560). การพัฒนาภาวะผู้นำของผู้ใหญ่บ้านและกำนันในเขตจังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 6(12), 1-9.
โอฬาร ถิ่นบางเตียว. (2559). ข้อสังเกตว่าด้วยแนวทางการกระจายอำนาจของคณะทำงานด้านการปฏิรูปด้านการปกครองท้องถิ่น และข้อควรพิจารณาในการปฏิรูปการกระจายอำนาจแนวเศรษฐศาสตร์การเมืองท้องถิ่น. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 3(2), 105-135.
ไอศวรรย์ หนูนิล. (2556). การศึกษาเปรียบเทียบบทบาท สถานภาพ และการทำหน้าที่ของกำนัน ผู้ใหญ่บ้านระหว่างการดำรงตำแหน่งตามวาระ 5 ปี และการดำรงตำแหน่งครบอายุ 60 ปี (ปริญญานิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต), มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
Bachrach, P., & Baratz, M. S. (1962). Two Faces of Power. American Political Science Review, 56(4), 947-952.
Dahl, R. (1957). The Concept of Power. Behavioral Science, 2(3), 201-215.
Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings. Pantheon Books.
Lukes, S. (2005). Power: A Radical View. Palgrave Macmillan.
Weber, M. (1947). The Theory of Social and Economic Organization. Oxford University Press.
Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. University of California Press.
