ข้อจำกัดและขอบเขตอำนาจในการจัดการมรดกของพระภิกษุสงฆ์ในสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอวิเคราะห์ข้อจำกัดและขอบเขตอำนาจในการจัดการมรดกของพระภิกษุสงฆ์ในสังคมไทย โดยวิเคราะห์ความขัดแย้งระหว่างกฎหมายแพ่งที่รับรองสิทธิในทรัพย์สินกับพระธรรมวินัยที่เน้นการสละทรัพย์สมบัติ พระภิกษุสงฆ์มีสภาพบุคคลและทรงสิทธิตาม มาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่มีข้อจำกัดพิเศษในการรับมรดก ตามมาตรา 1622 พระภิกษุสงฆ์ไม่สามารถเรียกร้องทรัพย์มรดกในฐานะทายาทโดยธรรมได้ขณะดำรงสมณเพศ แต่สามารถเป็นผู้รับพินัยกรรมได้โดยไม่ต้องสึก (ลาสิกขา) การจำแนกทรัพย์สินที่ได้มาก่อนบวชและระหว่างบวชมีนัยสำคัญทางกฎหมาย โดยมาตรา 1623 กำหนดให้ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างบวชตกเป็นของวัด เว้นแต่จะมีการจำหน่ายหรือทำพินัยกรรมไว้ ส่วนทรัพย์สินก่อนบวช ตามมาตรา 1624 ยังคงเป็นมรดกตกทอดแก่ทายาทโดยธรรม ทั้งนี้ชี้ให้เห็นความขัดแย้งระหว่างนิสสัคคิยปาจิตตีย์ที่ห้ามสะสมทรัพย์สินกับสิทธิทางกฎหมายแพ่ง ซึ่งสร้างความตึงเครียดทางศีลธรรมและสังคม พระภิกษุมีอำนาจทำพินัยกรรมและโอนทรัพย์สินให้ญาติ วัด หรือบุคคลภายนอกได้ตามกฎหมาย แต่การกระทำดังกล่าวอาจขัดต่อหลักธรรมวินัย ปัญหาสำคัญในการบังคับใช้กฎหมาย ได้แก่ ความยากลำบากในการพิสูจน์ที่มาของทรัพย์สินว่าได้มาก่อนหรือระหว่างบวช ข้อพิพาทระหว่างวัดกับทายาทโดยธรรมเมื่อพระภิกษุมรณภาพโดยไม่ทำพินัยกรรม และความปะปนระหว่างทรัพย์สินส่วนตัวกับทรัพย์สินของวัดในกรณีเจ้าอาวาส บทความเสนอให้มีการปรับปรุงระบบการบันทึกและจดทะเบียนทรัพย์สินที่โปร่งใส การให้คำปรึกษาทางกฎหมายแก่พระภิกษุ และการสร้างดุลยภาพระหว่างการคุ้มครองสิทธิทางกฎหมายกับการรักษาความบริสุทธิ์ทางศาสนาอย่างยั่งยืน