การคงอยู่ของวิถีเกษตรกรรมและผลกระทบจากการขยายตัวของเมืองต่อเกษตรกร ในเขตชานเมือง: กรณีศึกษา ตำบลเกาะแต้ว อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทของครัวเรือนเกษตรกรด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม 2) วิเคราะห์ผลกระทบจากการขยายตัวของเมืองต่อพื้นที่เกษตรกรรม และ 3) เสนอแนวทางการรักษาวิถีเกษตรกรรมในเขตชานเมืองให้คงอยู่ควบคู่กับการพัฒนาเมือง การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยคัดเลือก ผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง จำนวน 25 คน ได้แก่ เกษตรกร 20 คน และผู้เกี่ยวข้องในพื้นที่ 5 คน เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ผลการศึกษาพบว่า 1) ครัวเรือนเกษตรกรมีลักษณะพึ่งพาหลายแหล่งรายได้ โดยเกษตรกรรมยังคงเป็นฐานอาหารและรายได้เสริม แต่ไม่สามารถเป็นรายได้หลักได้อย่างมั่นคงจากต้นทุนการผลิตที่เพิ่มขึ้นและข้อจำกัดด้านแรงงาน 2) ผู้ให้ข้อมูลส่วนใหญ่สะท้อนการลดลงของพื้นที่เกษตรกรรม โดยมีการเปลี่ยนแปลงจากพื้นที่นาข้าวไปสู่สวนพืชเศรษฐกิจและที่อยู่อาศัย ควบคู่กับแรงกดดันด้านราคาที่ดิน ต้นทุนการผลิต และโครงสร้างประชากรที่เข้าสู่สังคมสูงวัย ส่งผลต่อความต่อเนื่องของการทำเกษตร ในระยะยาว และ 3) เกษตรกรมีการปรับตัวผ่านการทำเกษตรผสมผสาน การผลิตเพื่อบริโภค และการใช้ช่องทางตลาดระดับชุมชนและออนไลน์ ข้อค้นพบสะท้อนให้เห็นว่าปัญหาหลักไม่ได้จำกัดอยู่เพียง การลดลงของพื้นที่เกษตร แต่เกี่ยวข้องกับข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่เชื่อมโยง
ด้านที่ดิน แรงงาน และตลาด ดังนั้น แนวทางการรักษาวิถีเกษตรกรรมควรมุ่งเน้นการจัดการพื้นที่เกษตรที่เหมาะสมในระดับท้องถิ่น การพัฒนาช่องทางตลาดทางเลือกที่เชื่อมโยงกับผู้บริโภคในเมือง และการส่งเสริมการสร้างมูลค่าเพิ่มของผลผลิต เป็นแนวทางที่สามารถดำเนินการได้จริงในระดับชุมชนและสอดคล้องกับบริบทพื้นที่