คุณลักษณะและแรงจูงใจในงานอาสาสมัคร: การศึกษาเชิงปรากฏการณ์วิทยา เพื่อการพัฒนาระบบบริหารจัดการจิตอาสาเชิงกลยุทธ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ทำความเข้าใจแก่นแท้ของประสบการณ์ชีวิตและคุณลักษณะที่หล่อหลอมการอุทิศตนของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) 2) วิเคราะห์ระบบแรงจูงใจเชิงผสมผสานและปัจจัยที่สัมพันธ์กับความผูกพันและการคงอยู่ของ อสม. ท่ามกลางความท้าทายและพลวัตพหุช่วงวัย และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาระบบบริหารจัดการจิตอาสาเชิงกลยุทธ์ที่สนับสนุนการคงอยู่ของ อสม. อย่างยั่งยืน การศึกษาใช้ระเบียบวิธีปรากฏการณ์วิทยาเชิงพรรณนา โดยใช้ทฤษฎีการจูงใจสองปัจจัยของเฮิรตซ์เบิร์กเป็นแนวคิดนำทาง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคัดเลือกแบบเจาะจงจำนวน 8 ท่าน ประกอบด้วย อสม. 7 ท่าน และเจ้าหน้าที่สาธารณสุขผู้รับผิดชอบงาน อสม. 1 ท่าน ในพื้นที่เทศบาลตำบลเขาสวนกวาง เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและวิเคราะห์ข้อมูลตามแนวทาง 7 ขั้นตอนของโคลัยซซี ผลการศึกษาพบว่า 1) การอุทิศตนสัมพันธ์กับจิตสาธารณะ ความผูกพันต่อชุมชน และการหลอมรวมบทบาท อสม. เข้ากับอัตลักษณ์ของตน 2) เงินค่าป่วยการและสวัสดิการเป็นปัจจัยค้ำจุนที่ช่วยลดความไม่พึงพอใจ ขณะที่การได้รับการยอมรับ การมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และเครือข่ายทางสังคมเป็นปัจจัยจูงใจที่สนับสนุนความผูกพันต่อบทบาท 3) ภาระการรายงานผ่านระบบดิจิทัลเป็นความท้าทายสำหรับ อสม. สูงวัย และ 4) ความไม่ชัดเจนของการพ้นบทบาทส่งผลต่อการรับรู้ความมั่นคงและคุณค่าของการปฏิบัติงาน ข้อค้นพบนี้นำไปสู่แนวทางการบริหารจัดการจิตอาสาเชิงกลยุทธ์ที่ให้ความสำคัญกับสวัสดิการ การยอมรับและการเสริมพลังการสนับสนุนการทำงานข้ามช่วงวัย และการจัดการการพ้นบทบาทอย่างเหมาะสม เพื่อสนับสนุนการคงอยู่ของ อสม. อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข. (2562). แผนชุมชน กับการจัดการด้านสุขภาพ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
จรูญลักษณ์ ป้องเจริญ และยุคนธ์ เมืองช้าง. (2562). แรงจูงใจในการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 29(1), 60-70.
จีรวรรณ หัสโรค์. (2568). การศึกษากระบวนการบริหารจัดการอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านเชิงรุก. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, 21(1), 93-103.
พรรณธิภา เอี่ยมสิริปรีดา และคณะ. (2560). การทำงานอาสาสมัครอย่างยั่งยืนและกระบวนการทำงานอาสาสมัครอย่างยั่งยืนของวุฒิอาสาธนาคารสมอง: ความหมาย และองค์ประกอบ. วารสารพฤติกรรมศาสตร์, 23(2), 61-78.
พระสุดรักษ์ วิสุทฺโธ และเดชชาติ ตรีทรัพย์. (2561). บทบาทของผู้สูงอายุในการพัฒนาชุมชนในตำบลทรายขาว อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 2(2), 8-13.
ยุทธนา แยบคาย และคณะ. (2568). การลาออกของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดสุโขทัย. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 17(2), 1-16.
ระบบบัญชีข้อมูลจังหวัดขอนแก่น. (2568). อัตราส่วน อสม. ต่อหลังคาเรือนที่รับผิดชอบ จังหวัดขอนแก่น (ชุดข้อมูล). สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น. เรียกใช้เมื่อ 21 เมษายน 2569 จาก https://khonkaen.gdcatalog.go.th/dataset/kkpho_16
สมตระกูล ราศิริ และคณะ. (2564). บทบาทของอาสาสมัครสาธารณสุขไทย. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครราชสีมา, 7(2), 80-97.
อาสาสมัครสาธารณสุข ก. (12 พ.ค. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข ข. (14 พ.ค. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข ค. (14 พ.ค. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข ง. (5 มิ.ย. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข จ. (5 มิ.ย. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข ฉ. (3 ก.ค. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
อาสาสมัครสาธารณสุข ช. (3 ก.ค. 2569). การสัมภาษณ์ประสบการณ์และแรงจูงใจในการปฏิบัติงานจิตอาสา. (นครินทร์ ทองศรี, ผู้สัมภาษณ์)
Araque, L. Y. (2025). Volunteer management in non-profit organizations: Experience of Huellas Foundation in Medellín, Colombia. Administrative Sciences, 15(3), Article 77. https:// doi.org/10.3390/admsci15030077.
Brudney, J. L. & England, R. E. (1983). Toward a definition of the coproduction concept. Public Administration Review, 43(1), 59-65.
Callero, P. L. et al. (1987). Helping behavior as role behavior: Disclosing social structure and history in the analysis of prosocial action. Social Psychology Quarterly, 50(3), 247-256.
Cho, H. et al. (2020). The effect of volunteer management on intention to continue volunteering: A mediating role of job satisfaction of volunteers. SAGE Open, 10(2). https://doi.org/ 10.1177/2158244020920588.
Clary, E. G. et al. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1516-1530.
Colaizzi, P. F. (1978). Psychological research as the phenomenologist views it. In R. S. Valle & M. King (Eds.), Existential-phenomenological alternatives for psychology (pp. 48-71). New York: Oxford University Press.
Hager, M. A. & Brudney, J. L. (2004). Volunteer management practices and retention of volunteers. Washington, DC: The Urban Institute.
Herzberg, F. (1968). One more time: How do you motivate employees? Harvard Business Review: 46(1), 53-62.
Herzberg, F. et al. (1959). The motivation to work. (2nd ed.). New York: Wiley.
Piatak, J. S. & Carman, J. G. (2023). Unpacking the volunteer experience: The influence of volunteer management on retention and promotion of the organization. Journal of Public and Nonprofit Affairs, 9(3), 278-296.
Studer, S. (2016). Volunteer management: Responding to the uniqueness of volunteers. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 45(4), 688-714.
United Nations Volunteers. (2025). 2026 State of the World’s Volunteerism Report: Volunteerism and its measurements. New York: United Nations Volunteers.
World Health Organization. (2020). Thailand’s 1 million village health volunteers – “unsung heroes” - are helping guard communities nationwide from COVID-19. Retrieved April 24, 2026, from https://www.who.int/thailand/news/feature-stories/detail/thailands-1-million-village-health-volunteers-unsung-heroes-are-helping-guard-communities-nationwide-from-covid-19
