การเตรียมความพร้อมและการปรับตัวของบุคลากรก่อนและหลังเกษียณอายุราชการ: กรณีศึกษามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ได้แก่ 1) ศึกษาความคาดหวัง ความกังวล และการปรับตัวก่อนและหลังเกษียณด้านเศรษฐกิจ สังคม จิตใจ สุขภาพ และความพึงพอใจในชีวิต 2) เปรียบเทียบความคาดหวังกับประสบการณ์และความแตกต่างตามสถานภาพการจ้างงาน 5 ประเภท และ 3) เสนอแนวทางพัฒนาระบบสนับสนุนการเกษียณของมหาวิทยาลัย ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษาเปรียบเทียบระหว่างสองช่วงเวลา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ผู้ให้ข้อมูล 34 ราย เป็นผู้เกษียณปีงบประมาณ 2568 จำนวน 14 ราย และผู้ใกล้เกษียณปีงบประมาณ 2569 จำนวน 20 ราย คัดเลือกแบบเจาะจงให้มีความหลากหลายสูงสุด ครอบคลุมสถานภาพการจ้างงาน 5 ประเภท สัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง แนวคำถามพัฒนาจากวัตถุประสงค์ กรอบแนวคิด และวรรณกรรม และทบทวนด้านความครอบคลุม ความชัดเจน และความสอดคล้อง ข้อมูลมีความเพียงพอเชิงสารสนเทศและอิ่มตัวในระดับธีมหลัก วิเคราะห์เชิงประเด็นแบบนิรนัยร่วมกับอุปนัย และตรวจสอบความน่าเชื่อถือ 4 ด้าน ผลการวิจัยพบว่า 1) ผู้ใกล้เกษียณส่วนใหญ่พร้อม แต่กังวลเรื่องรายได้ สุขภาพ การสิ้นสุดบทบาท และความชัดเจนของสิทธิ ส่วนผู้เกษียณเครียดจากงานน้อยลง มีอิสระ และสร้างกิจวัตรใหม่ผ่านครอบครัวงานต่อเนื่อง และการดูแลสุขภาพ 2) ความคาดหวังและประสบการณ์สอดคล้องกันเรื่องรายได้ลดลง ครอบครัว สุขภาพ และอิสระ แต่แตกต่างด้านอารมณ์และการเข้าถึงสิทธิ สถานภาพการจ้างงานกำหนดฐานทรัพยากร ขณะที่หนี้ ภาระครัวเรือน สุขภาพ ข้อมูลสิทธิ และโอกาสทำงานต่อสร้างความแตกต่างภายในสถานภาพ และ 3) มหาวิทยาลัยควรพัฒนาระบบสนับสนุน 4 ระยะ พร้อมข้อมูลสิทธิรายบุคคล บริการปรึกษาแบบจุดเดียว และการติดตามหลังเกษียณ การศึกษายังเสนอแบบจำลอง 4 ชั้น ได้แก่ ฐานทรัพยากร เงื่อนไขกำกับ กลยุทธ์การปรับตัว และผลลัพธ์ที่รับรู้ โดยข้อมูลสิทธิที่ถูกต้องและทันเวลาเป็นกลไกเชื่อมโยงสำคัญ