พระพุทธศาสนากับสิทธิมนุษยชน: การศึกษาเปรียบเทียบหลักคำสอนในพระไตรปิฎก กับปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์หลักคำสอนทางพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดสิทธิมนุษยชนตามพระไตรปิฎก 2) ศึกษาแนวคิดและหลักการตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน พ.ศ. 2491 และ 3) เปรียบเทียบความสอดคล้องและความแตกต่างระหว่างหลักพุทธธรรมกับหลักสิทธิมนุษยชน เพื่อสะท้อนประเด็นและปัญหาการนำไปประยุกต์ใช้ในสังคมร่วมสมัย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีวิจัยเอกสารจากพระไตรปิฎก เอกสารทางพระพุทธศาสนา เอกสารกฎหมายระหว่างประเทศ และงานวิชาการที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า พระพุทธศาสนาและหลักสิทธิมนุษยชนมีจุดร่วมสำคัญในการยืนยันศักดิ์ศรีและคุณค่าความเป็นมนุษย์ โดยมุ่งคุ้มครองชีวิต ความเสมอภาค และการไม่เลือกปฏิบัติ หลักเบญจศีลทำหน้าที่เป็นกลไกทางศีลธรรมที่สอดคล้องกับการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐาน ได้แก่ สิทธิในชีวิต ทรัพย์สิน ศักดิ์ศรี ความจริง และความปลอดภัย ขณะที่หลักกรรมและการปฏิเสธระบบวรรณะในพระพุทธศาสนาสอดคล้องกับหลักความเสมอภาคและการไม่เลือกปฏิบัติของสิทธิมนุษยชน นอกจากนี้ หลักเมตตากรุณาและพรหมวิหาร 4 ยังเป็นฐานจริยธรรมสำคัญที่ช่วยลดความรุนแรงและส่งเสริมสันติภาพในสังคม ชึ่งทั้งสองแนวคิดมีความแตกต่างโดยพระพุทธศาสนาเน้นการพัฒนาจิตใจส่วนบุคคลและความรับผิดชอบต่อการกระทำตามหลักกรรม ขณะที่สิทธิมนุษยชนเน้นการคุ้มครองสิทธิผ่านกลไกทางกฎหมายและสถาบันทางสังคม องค์ความรู้ใหม่จากการศึกษานี้คือ “โมเดลบูรณาการสิทธิมนุษยชนบนฐานศีลธรรมทางพระพุทธศาสนา” ซึ่งเชื่อมโยงแนวคิดเรื่องสิทธิเข้ากับหน้าที่ทางศีลธรรม เพื่อส่งเสริมการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนอย่างยั่งยืนทั้งในระดับปัจเจกและโครงสร้างสังคม โดยมีข้อเสนอแนะให้ภาครัฐและภาคการศึกษาบูรณาการหลักสิทธิมนุษยชนเข้ากับหลักศีลธรรมทางศาสนา เพื่อสร้างสันติสุขในสังคมไทยและสังคมโลกอย่างเป็นรูปธรรม