การส่งเสริมอนุรักษ์ภาษาถิ่นเชิงวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วม ในเขตพื้นที่อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย

พระมหาสมชาย จันทร์หอม; ลัฐิกา   หวังสุขใจ; พระวรัชญ์   เนปกฺโก (แก้วประภา)

ผู้แต่ง

พระมหาสมชาย จันทร์หอม คณะมนุษย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ลัฐิกา หวังสุขใจ คณะมนุษย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระวรัชญ์ เนปกฺโก (แก้วประภา) คณะมนุษย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การอนุรักษ์เชิงวัฒนธรรม, ภาษาถิ่นเหนือ, การมีส่วนร่วมของชุมชน

บทคัดย่อ

การวิจัยการส่งเสริมอนุรักษ์ภาษาถิ่นเชิงวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาบริบทสภาพปัญหาปัจจุบัน ความจำเป็นในการอนุรักษ์การใช้ภาษาถิ่นเหนือของประเทศไทย 2) เพื่อศึกษาการพัฒนารูปแบบการอนุรักษ์ภาษาถิ่นเหนือเชิงวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วมให้เกิดความมั่นคง ยั่งยืน ตามหลักพุทธบูรณาการ 3) เพื่อทดสอบรูปแบบการอนุรักษ์ภาษาถิ่นเหนือ เชิงวัฒนธรรมแบบมีส่วนร่วมให้เกิดความมั่นคง ยั่งยืน ตามหลักพุทธบูรณาการ

ระเบียบวิธีวิจัย เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี ได้แก่การเก็บรวบรวมข้อมูลโดยแบบสอบถาม และสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มตัวอย่างได้แก่ ประชาชนที่ใช้ภาษาถิ่นเหนือเขตพื้นที่อำเภอเวียงชัย จังหวัดเชียงราย จำนวน 391 คน ได้มาด้วยวิธีการสุ่มด้วยสูตรTaro Yamane และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 10 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา คือการหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติอนุมานคือการหาค่า F-test, t-test เพื่อหาค่าความแตกต่างระหว่างปัจจัยส่วนบุคคลกับการส่งเสริมอนุรักษ์ภาษาถิ่น และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพในเชิงพรรณนา ด้วยการจำแนกและจัดระบบข้อมูลที่เกี่ยวกับการส่งเสริมอนุรักษ์ภาษาถิ่น

ผลการวิจัยพบว่า ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นเพศชาย มีอายุ ระหว่าง 25-35 ปี มีการศึกษาขั้นมัธยมศึกษา มีอาชีพเกษตรกร มีรายได้ในครอบครัวระหว่าง 5,000-10,000 บาท/เดือน มีการนับศาสนาพุทธ จากผลการสัมภาษณ์เชิงลึก พบว่า สภาพปัญหาและความต้องการการอนุรักษ์ภาษาถิ่น ผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่มีอายุมากกว่า 30 ปี มีการใช้ภาษาถิ่นมากกว่ากลุ่มอายุต่ำกว่า ๓๐ ปี ซึ่งพบปัจจัยมาจากมีอิทธิพลการบริโภคสื่อ ระบบการศึกษา การประกอบอาชีพ จึงจำเป็นต้องมีการวิจัยเกี่ยวกับการอนุรักษ์การใช้ภาษาถิ่น จากการเก็บรวบรวมข้อมูลจากตัวแปรที่ใช้สร้างรูปแบบการอนุรักษ์ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( =4.34) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านการบูรณาการวัฒนธรรมกับภาษาถิ่นอยู่ในระดับมาก ( =4.08) ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่ออนุรักษ์ภาษาถิ่นอยู่ในระดับมาก ( =4.23) ด้านการวางแผนการอนุรักษ์ภาษาถิ่นอยู่ในระดับมาก ( =4.48) ด้านปัจจัยที่ส่งผลต่อการคงอยู่ของภาษาถิ่นอยู่ในระดับมาก ( =4.47) ด้านการส่งเสริมอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมภาษาถิ่นอยู่ในระดับมาก ( =4.42) ผลการทดสอบสมมติฐานพบว่า ประชาชนที่มีระดับการศึกษาสูงมีการใช้ภาษาถิ่นแตกต่างจากประชาชนที่มีระดับการศึกษาต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

จากข้อมูลเชิงคุณภาพ ได้แก่ ประชาชนเกิดความตระหนักในคุณค่าของภาษาถิ่น เด็กและเยาวชนมีโอกาสเรียนรู้และใช้ภาษาถิ่นเพิ่มขึ้น เกิดพื้นที่เรียนรู้ผ่านกิจกรรม ลานวัฒนธรรม และสร้างความร่วมมือระหว่างวัด สถานศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชนในการวางแผนอนุรักษ์ร่วมกัน ส่งผลให้ภาษาถิ่นได้รับการสืบทอดควบคู่กับการอนุรักษ์อัตลักษณ์และวัฒนธรรมของแต่ละชนเผ่าอย่างยั่งยืน โดยรูปแบบดังกล่าวเป็นรูปแบบที่สังเคราะห์จากผลการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยองค์ประกอบ กระบวนการ และผลลัพธ์ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการอนุรักษ์ภาษาถิ่นในระดับชุมชนได้อย่างเป็นระบบ ถือได้ว่าเป็นรูปแบบจากองค์ความรู้ใหม่จากผลการวิจัย

เอกสารอ้างอิง

Anthicha Rungsaeng, et al. (2022). Knowledge management for sustaining ethnic languages in the twenty-first century in Lampang Province. Humanities and Social Sciences Review, 10(2).

Department of Provincial Administration, Ministry of Interior, Bureau of Registration Administration. (2010). Population and housing statistics by district and subdistrict, Chiang Rai Province, December 2010. Author.

Kornchanok Nantakanok. (2023). Lexical and tonal variation in the Chiang Rai Tai Yuan dialect across age groups (Doctoral dissertation, Naresuan University).

Phra Maha Thanakon Kittipanyo. (2018). The conservation and revitalization of the Tai Lom language through temples and communities in Phetchabun Province (Research report). Mahachulalongkornrajavidyalaya University.

Siriphong Phrutthiphan. (2022). Thai dialects: Diversity and significance in culture. Journal of Thai Language and Culture, 29(3).

Sittisak Phromsit, et al. (2023). Preserving the Korat linguistic cultural heritage through participatory cultural management. Journal of Social Sciences, Law, and Politics, 7(2).

Somchai Suwanchit. (2012). Language studies in Thailand: Language policy and cultural diversity. Chiang Mai University Press.

Sujit Wongthet. (2022). Local dialects and social and cultural change. Journal of Language and Culture, 15(2).

Wirakan Kanokkamolate, & Phra Thitawong Anuttaro (Lasen). (2021). Phu Thai dialect: The process of preservation and identity value creation of a local language. Ubon Paritat Journal, 1(2).

Yutthana Pranit, et al. (2020). Nawatwithi Rak Thin: Exploring local history, culture, and traditions (Research report). Mahachulalongkornrajavidyalaya University.