บริบทของวัดไทยในสังคมไทย

The Temple; Religious organization; Buddhism; Thai society.

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะเสนอมุมมองบริบทวัดในประเทศไทย ซึ่งเนื้อหาประกอบด้วย การเข้ามาของศาสนาพุทธและการสร้างวัดในประเทศไทย การจำแนกประเภทวัด การจัดการศาสนสมบัติ สถานะทางกฎหมายของวัด และการบริหารงานคณะสงฆ์ ซึ่งจากการรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิ และวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง พบว่า วัดเป็นสถานที่จัดกิจกรรมทางศาสนา สร้างขึ้นเพื่อใช้ประโยชน์ทางศาสนา เป็นศูนย์กลางของชุมชน การสร้างวัดนั้นผู้ใดมีจิตศรัทธามีที่ดินเป็นสมบัติของตนปรารถนาจะสร้างวัดก็สามารถยกที่ดินสร้างเป็นวัดได้ แล้วนิมนต์พระสงฆ์ไปจำวัตรจนครบจำนวน จากนั้นจึงผูกพัทธสีมาแล้วของพระราชทางวิสุงคามสีมา และสามารถจำแนกวัดได้ 3 ประเภท คือ พระอารามหลวง วัดราษฎร์ และวัดร้าง และการดูแลรักษาและจัดการศาสนสมบัติของวัด ให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติจัดทำงบประมาณประจำปีของศาสนสมบัติกลางด้วยความเห็นชอบของมหาเถรสมาคม

การสร้างวัดนั้นรัฐมีอำนาจดุลพินิจในการพิจารณาให้สร้าง เริ่มตั้งแต่นายอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัด สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรี และองค์กรฝ่ายคณะสงฆ์ได้แก่ เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะจังหวัด มหาเถรสมาคม เมื่อได้รับอนุญาตให้สร้างวัดก็ดำเนินการสร้างเสนาสนะตามแบบที่ได้รับอนุญาต เมื่อสร้างขึ้นเป็นหลักฐานพร้อมที่จะเป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์ได้แล้วก็เสนอรายงานการก่อสร้าง และนามวัดเพื่อตั้งเป็นวัดต่อนายอำเภอ การพิจารณาก็คงยึดถือหลักเกณฑ์และวิธีการเช่นเดียวกับการสร้างวัดนั้นก็คือรัฐยังคงมีอำนาจดุลพินิจในการที่จะอนุญาตหรือไม่เช่นเดียวกัน

ดังนั้น เมื่อสร้างวัดเสร็จการบริหารวัดเป็นสิ่งจำเป็นที่จะต้องเรียนรู้ให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมในยุคปัจจุบัน การบริหารวัดอย่างเป็นระบบระเบียบ จะส่งผลให้วัดร่มรื่นน่าอยู่ น่าเข้าไปประกอบกิจกรรมทางศาสนา รวมทั้งเป็นแบบอย่างแก่ประชาชนที่เข้าไปสัมผัสพบเห็น การบริหารวัดทำให้การดำเนินงายภายในวัดเป็นระบบมากขึ้น ทำให้สะดวกในการประสานงาน ทำให้เกิดประสิทธิภาพและเกิดความประหยัดในการดำเนินงาน สามารถติดตามตรวจสอบการดำเนินงานได้จาก พระภิกษุ สามเณร และฆราวาสที่ได้รับมอบหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ต่างๆ ของแต่ละหน้าที่ อาทิ ด้านการปกครอง ด้านการเผยแผ่ศาสนธรรม ด้านการศาสนศึกษา ด้านการศึกษาสงเคราะห์ ด้านการสาธารณูปการ และด้านสาธารณสงเคราะห์