ศึกษาวิเคราะห์ความเป็นสมณะในมหาอัสสปุรสูตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาโครงสร้างและเนื้อหาสาระสำคัญของมหาอัสสปุรสูตร (๒) เพื่อศึกษาหลักธรรมเพื่อความเป็นสมณะในมหาอัสสปุรสูตร               (๓) เพื่อวิเคราะห์ความเป็นสมณะในมหาอัสสปุรสูตร โดยเป็นการวิจัยเชิงเอกสาร ที่ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาค้นคว้าจากแหล่งข้อมูล คือ พระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือและวิทยานิพนธ์ ที่มีความเกี่ยวข้องกับพระสูตรนี้

ผลการวิจัยพบว่า

มหาอัสสปุรสูตร เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเหตุการณ์ในมหาอัสสปุรนิคมพระสูตรใหญ่                 มีปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ มหายมกวรรค พระสูตรที่ ๙ ในพระสูตรนี้พระพุทธองค์ได้ตรัสแสดงถึงหลักธรรมที่ทำให้เป็นสมณะและเป็นพราหมณ์ ได้แก่ (๑) หิริโอตตัปปะ                (๒) กายสมาจารบริสุทธิ์ (๓) วจีสมาจารบริสุทธิ์ (๔) มโนสมาจารบริสุทธิ์ (๕) อาชีวะบริสุทธิ์               (๖) การสำรวมอินทรีย์ (๗) การรู้จักประมาณในโภชนะ (๘) ตื่นบำเพ็ญเพียรอย่างต่อเนื่อง                       (๙) เจริญสติสัมปชัญญะ (๑๐) ละนิวรณ์ ๕ หลักธรรมทั้ง ๑๐ หลักนี้ ทรงแนะนำให้ภิกษุทั้งหลายประพฤติปฏิบัติตามลำดับขั้นตอน จากต่ำไปหาสูงที่ทรงเรียกว่า “กิจที่ควรทำให้ยิ่งขึ้นไป”                  จนถึงหลักธรรมที่ ๑๐ คือ ละนิวรณ์ ๕ ประการและสามารถบรรลุฌาน ๔ และ วิชชา ๓ อันเป็นผลลัพธ์ ของการปฏิบัติ 

ในพระพุทธศาสนา สมณะ นั้นคือ “ผู้สงบ” ซึ่งหมายถึง นักบวชที่ฝึกฝนตนด้วยศีล สมาธิ และปัญญา จนกระทั้งมีความประพฤติทางกาย ทางวาจา ทางใจ สงบจากบาป รวมถึงผู้ที่ระงับกิเลส มุ่งสู่ความเป็นพระอริยะ พระพุทธองค์ได้ทรงจำแนก สมณะ ออกเป็น ๔ ประเภท ตามระดับการบรรลุธรรม ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ รวมทั้งยังทรงเน้นย้ำว่าสมณะที่แท้จริงจะต้องมีความประพฤติทางกาย ทางวาจา และทางใจที่สงบ ความเป็นสมณะนั้นไม่ได้เป็นเพียงแต่รูปลักษณ์ภายนอกหากแต่ความเป็นสมณะเกิดจากการอบรมบ่มเพาะจากภายใน                   คือ การหลุดพ้นจากกิเลส และอาสวะทั้งปวง

จากการวิเคราะห์ผู้วิจัยพบว่า ความเป็นสมณะในมหาอัสสปุรสูตร นั้นเป็นแนวคิดที่ลึกซึ้งและครอบคลุม ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงรูปลักษณ์ภายนอก แต่เป็นสภาวะภายในที่ต้องบ่มเพาะด้วยการปฏิบัติอย่างเคร่งครัดตามหลักธรรมทั้ง ๑๐ ประการซึ่งเปรียบเสมือนขั้นบันไดสู่ความเป็นสมณะ                   ที่สมบูรณ์ โดยผู้วิจัยได้สังเคราะห์หลัธรรมทั้ง ๑๐ ประการลงในไตรสิกขา ๓ พบว่า สีลสิกขา เป็นรากฐานสำคัญในการควบคุมกายและวาจา ป้องกันกิเลสอย่างหยาบ และสร้างสภาพจิตที่พร้อมสำหรับสมาธิ จิตตสิกขา ช่วยพัฒนาสมาธิให้ตั้งมั่น ข่มกิเลสอย่างกลาง และนำไปสู่ความบริสุทธิ์ของจิต และปัญญาสิกขา คือจุดสูงสุดที่ทำให้เกิดความรู้แจ้งเห็นจริงในไตรลักษณ์ สามมารถทำลายกิเลสอย่างละเอียด และนำไปสู่พระนิพพาน