ศึกษาวิเคราะห์คุณลักษณะของกัลยาณมิตรในทุติยอัปปมาทสูตร

พระอธิการวรเชต  ขนฺติวโร (สร้อยเพชร); พระครูสิริรัตนบัณฑิต; พระมหายงยุทธ  ธีรธมฺโม

ผู้แต่ง

พระอธิการวรเชต ขนฺติวโร (สร้อยเพชร) คณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูสิริรัตนบัณฑิต คณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระมหายงยุทธ ธีรธมฺโม คณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

ศึกษาวิเคราะห์, กัลยาณมิตร, ทุติยอัปปมาทสูตร

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่อง “ศึกษาวิเคราะห์คุณลักษณะของกัลยาณมิตรในทุติยอัปปมาทสูตร” มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ 1) เพื่อศึกษาโครงสร้างและสาระสำคัญของคุณลักษณะของกัลยาณมิตรในทุติยอัปปมาทสูตร 2)ศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับคุณลักษณะของกัลยาณมิตรดี,สหายดี,เพื่อนดีในทุติยอัปปมาทสูตร 3)วิเคราะห์คุณลักษณะของกัลยาณมิตรดี,สหายดี,เพื่อนดี,ตามแนวทางในทุติยอัปปมาทสูตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบเอกสาร ที่ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาค้นคว้าจากแหล่งข้อมูล คือพระไตรปิฏก อรรถกถา หนังสือและงานวิทยานิพนธ์ที่มีความเกี่ยวข้องกับพระสูตรนี้

ผลการวิจัยพบว่าทุติยอัปปมาทสูตรนี้ เป็นพระสูตรที่ปรากฏอยู่ใน พระไตรปิฏกเล่มที่ 15 ทุติยอัปปมาทสูตรเป็นสูตรที่ 8 ของวรรคนี้ พระสุตตันตปิฏกเล่มที่ 7 สังยุตตนิกาย สคาถวรรค มีโครงสร้างประกอบด้วยบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับพระเจ้าปเสนทิโกศล ว่าด้วยการเลือกคบกัลยาณมิตร,พระพุทธองค์ให้ความสำคัญกับกัลยาณมิตรตรัสว่า “ความเป็นผู้มีมิตรดี,มีสหายดี,มีเพื่อนดี,เป็นพรหมจรรย์ทั้งหมดภิกษุผู้มีมิตรดี,สหายดี,เพื่อนดี,จักทำพรหมจรรย์และอริยมรรค์มีองค์ 8 ให้เต็มบริบูรณ์ และให้อาศัยธรรมคือความไม่ประมาท เมื่อมรรคมีองค์ 8 เต็มบริบูรณ์องค์ปัญญาเป็นเครื่องประหารกิเลสย่อมบังเกิดอยู่จบพรหมจรรย์ถึงความพ้นทุกข์

ผลการวิจัยยังพบอีกว่าความหมายของมิตร มี 3 ประการ 1) ความหมายตาม ศัพท์ ได้แก่ มิตตะ หมายถึง ผู้มีความเมตตา 2) ความหมายที่คนทั่วไปเข้าใจ มี 3 คำคือ มิตรดี,สหายดี,เพื่อนดี, เกลอ,ผู้ที่ทำอะไรถูกใจตน,ผู้ที่คบกันนานก็ยังมีความรักต่อกันไม่เปลี่ยนแปลง,ผู้ที่คบกันโดยไม่เลือกชนชั้น,ชาติ,ศาสนา,เพศ,วรรณ,,เป็นต้น 3) ความหมายขยาย เป็นความหมายไม่เกี่ยวข้องตัวบุคคลแต่ขยายไปถึงการสื่อสารข้อมูล สิ่งแวดล้อม องค์ความรู้ต่าง ๆ ถ้าเลือกสื่อ หรืออยู่ในสิ่งแวดล้อมไม่ดี จะทำให้ตนเสื่อมเสียไปด้วย ถ้าเลือกสิ่งแวดล้อมที่ดี จะทำให้ชีวิตพัฒนาการไปในทางที่ดีได้ แนวคิดเกี่ยวกับคุณลักษณะกัลยาณมิตรในทุติยอัปปมาทสูตร มิตรมีความสำคัญต่อทุกคน, พระพุทธศาสนาตระหนักถึงเรื่องนี้ เพราะมนุษย์ไม่สามารถอยู่โดยโดดเดี่ยว จำเป็นจะต้องคบหาสมาคมกันเป็นมิตรภาพ เพื่อช่วยเหลือการงาน หรือปรึกษาปัญหาต่างๆร่วมกัน ถ้าเลือกคบคนดี ก็จะทำให้เรามีชีวิตที่พัฒนาไปในทางที่ดี ถ้าคบกับคนไม่ดี ก็จะทำให้ชีวิตมีแต่ความตกต่ำ เสียหาย ท่านจึงแบ่งประเภทของมิตรเป็น 2 คือ 1) มิตรแท้ เป็นมิตรที่มีความจริงใจ ควรคบหาสมาคมมีแต่ประโยชน์และเจริญรุ่งเรือง 2) มิตรเทียม เป็นมิตรที่ไม่ควรคบหาสมาคมมีแต่โทษคบแล้วตกต่ำมีแต่ความเสื่อมและวิบัติเสียหาย ในปัจจุบันนานาประเทศจะมีสถานทูตของตนเองอยู่ทั่วโลก

จากการวิเคราะห์คุณลักษณะของกัลยาณมิตรในทุติยอัปปมาทสูตร พบว่ากัลยาณมิตรมีบทบาทในการส่งเสริมการเจริญอริยมรรคมีองค์ 8 และทำให้ พ้นจาก ชาติ,ชรา,มรณะ,โศกะ,ปริเทวะ,อุปายาสะได้ โดยมีความไม่ประมาทเป็นหลักสำคัญ และยังพบอีกว่า ช่องทางในการคบมิตรในทางพระพุทธศาสนาคือ หลักมงคลสูตร ในมงคลข้อที่ 1 คือไม่คบคนพาล และเลือกคบบัณฑิต,และหลักการคบมิตรในทิศธรรม 6 หลักการคบมิตรในสิงคาลกะสูตร และหลักธรรมที่ควรปฏิบัติเพื่อให้มีกัลยาณมิตรมากคือ สังคหะวัตถุ เป็นต้น

เอกสารอ้างอิง

Boonchuay, P. (2020). Kalyāṇamitta-dhamma 7 in the Tipiṭaka for Teachers. Journal of Buddhist Studies, 12(2), 45–62.

Kanokwan, P. (2024). Moral Development According to the Seven Qualities of a Good Friend in Theravāda Buddhism. Journal of Buddhist Ethics, 14(1), 77–95.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Phra Tripiṭaka Thai edition [Thai edition of the Pali Canon]. Bangkok, Thailand: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). (1996). Thai-language Atthakathā [Thai commentary on the Pali Canon]. Bangkok, Thailand: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.

Phra Maha Kriangkrai Buajanad. (2003). A comparative study of the teachings on Kalyāṇamitta and the attainment of Nibbāna in Theravāda and Mahāyāna Buddhism (Master’s thesis). Mahidol University, Thailand.

Phra Maha Rasamee Chutiko. (2015). A comparative study of friendship in Theravāda Buddhist philosophy and Aristotle (Master’s thesis). Mahachulalongkornrajavidyalaya University, Thailand.

Sukwasa, Chitapanya. (2017). Qualities of Kalyāṇamitta and principles of friendship. Pratcha Paritthasan Journal, 22(1), Mahamakut Buddhist University, Thailand.

SuttaCentral. (2023). Upaddha Sutta (SN 45.2): Half (of the Holy Life). Retrieved from https://suttacentral.net