วิเคราะห์กระบวนการพัฒนาจิตในคณกโมคคัลลานสูตร

ภัชญาภา ธนากฤตกษิดิศ; พระมหายุทธนา  นรเชฏฺโฐ

ผู้แต่ง

ภัชญาภา ธนากฤตกษิดิศ -
พระมหายุทธนา นรเชฏฺโฐ คณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

กระบวนการ, การพัฒนาจิต, คณกโมคคัลลานสูตร

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาโครงสร้างและเนื้อหาสาระสำคัญในคณกโมคคัลลานสูตร 2) เพื่อศึกษากระบวนการพัฒนาจิตที่ปรากฏในคณกโมคคัลลานสูตร และ 3) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาจิตในคณกโมคคัลลานสูตร การศึกษาวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) จากแหล่งข้อมูล ได้แก่ พระไตรปิฎกภาษาไทยและภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัมภีร์อรรถกถาภาษาไทย ปกรณ์วิเสส ตำราทางวิชาการ งานวิจัย และเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาจิต

ผลการวิจัยพบว่า คณกโมคคัลลานสูตร ซึ่งปรากฏในพระไตรปิฎก เล่มที่ 14 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 6 มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ (ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) มีเนื้อหาสาระสำคัญว่าด้วยหลักการปฏิบัติที่เป็นลำดับขั้นตอนอันเป็นระบบ โดยประกอบด้วย 7 ประการ ได้แก่ (1) เป็นผู้มีศีล (2) เป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย (3) เป็นผู้รู้ประมาณในการบริโภคอาหาร (4) เป็นผู้ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอย่างต่อเนื่อง (5) เป็นผู้ประกอบด้วยสติสัมปชัญญะ (6) เป็นผู้อยู่ในเสนาสนะอันสงัดเพื่อกำจัดนิวรณ์ 5 และ (7) เป็นผู้เข้าสมาธิ ตั้งแต่ฌานที่ 1 ถึงฌานที่ 4

กระบวนการพัฒนาจิตที่ปรากฏในคณกโมคคัลลานสูตร แสดงให้เห็นถึงแนวทางการฝึกฝนจิตที่ค่อยเป็นค่อยไป โดยเริ่มต้นจากศีล นำไปสู่สมาธิ และพัฒนาไปสู่ปัญญา อันเป็นแนวทางปฏิบัติธรรมที่มีความมั่นคง มีระบบ และสามารถประยุกต์ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน ผู้ปฏิบัติตามหลักการนี้จะสามารถพัฒนาจิตใจได้อย่างต่อเนื่องตามแนวทางแห่งอริยมรรค เพื่อมุ่งสู่ความหลุดพ้นจากกิเลส

กล่าวโดยสรุป กระบวนการพัฒนาจิตในคณกโมคคัลลานสูตร เป็นแนวทางภาวนาอย่างมีระบบ ตามหลักปฏิบัติ 7 ขั้นตอน ซึ่งสอดคล้องกับหลักอริยมรรคมีองค์ 8 ที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ชัดเจนว่า ผู้ที่ปฏิบัติตามหลักการทั้ง 7 ขั้นตอนนี้อย่างเคร่งครัด ย่อมสามารถพัฒนาจิตให้บริสุทธิ์จากกิเลส และบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ คือ พระนิพพาน ได้ในที่สุด

เอกสารอ้างอิง

Chamroon Thammada. (2021). Vipassanā Chuni (3rd ed.). Bangkok: Prayurasan Thai Printing Ltd., Partnership.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Phra Tripiṭaka Thai edition [Thai edition of the Pali Canon]. Bangkok, Thailand: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Thai-language Atthakathā [Thai commentary on the Pali Canon]. Bangkok, Thailand: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.

Prakasit Prakopphol. (2017). The development of mental quality through vipassanā meditation. Valaya Alongkorn Review (Humanities and Social Sciences), 7(3), 144–145.

Phradhamadheerarajmahamunee (Chodok Yanasiddhi). (1999). Principles of samatha and vipassanā meditation practice. Bangkok: Sahadhammik Co., Ltd.

Somdet Phra Buddhaghosacariya (P.A. Payutto). (2022). Buddhist dictionary: Compendium edition (47th ed.). Bangkok: Phlitham Publishing.

Somdet Phra Nyanasamvara Somdet Phra Sangharaja Sakalamahasanghaparinayaka. (2014). Cittanagara: The inner city of the world (2nd ed.). Bangkok: Sala Phimphakarn Publishing.

Sujib Punyanubhab. (2017). The Tipiṭaka for the people: Kaṇakamoggallāna Sutta (Centenary edition of Suchip Punnānupāp, Dhamma-donation edition). Bangkok: Krungthep Printing.