การบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับการพัฒนาเยาวชนในศตวรรษที่ 21: กรอบแนวคิดเชิงบูรณาการเพื่อเสริมสร้างคุณธรรมและจริยธรรม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์บทบาทของหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการพัฒนาเยาวชนในศตวรรษที่ 21 ภายใต้ความท้าทายของสังคมดิจิทัลและกระแสโลกาภิวัตน์ที่ส่งผลกระทบต่อพฤติกรรม ค่านิยม และกระบวนการเรียนรู้ของเยาวชนร่วมสมัย การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) จากคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา แนวคิดทางจิตวิทยา และทฤษฎีทางการศึกษาที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำมาสังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสำหรับการพัฒนาคุณธรรมและจริยธรรมของเยาวชนในยุคดิจิทัล การศึกษา หลักธรรมสำคัญทางพระพุทธศาสนา ได้แก่ ศีล 5 พรหมวิหาร 4 อิทธิบาท 4 และไตรสิกขา สามารถทำหน้าที่เป็นกลไกการพัฒนาภายในของมนุษย์ที่ครอบคลุมทั้งมิติพฤติกรรม อารมณ์ และปัญญา โดยศีล 5 สอดคล้องกับแนวคิดการกำกับตนเอง (Self-Regulation) พรหมวิหาร 4 เชื่อมโยงกับการเรียนรู้ทางสังคมและอารมณ์ (Social and Emotional Learning: SEL) อิทธิบาท 4 สนับสนุนการสร้างแรงจูงใจภายใน และไตรสิกขาเอื้อต่อการพัฒนาการกำกับตนเองและการคิดระดับสูง (Executive Functions) ข้อค้นพบสำคัญของการศึกษาคือ การบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับแนวคิดทางจิตวิทยาสมัยใหม่สามารถพัฒนาเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการที่มุ่งสร้าง “ภูมิคุ้มกันทางจริยธรรม” ผ่านกระบวนการพัฒนาจากภายในสู่ภายนอก อันช่วยส่งเสริมการกำกับตนเอง การควบคุมอารมณ์ การตัดสินใจเชิงจริยธรรม และการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลของเยาวชนได้อย่างยั่งยืนบทสรุปของการศึกษาสะท้อนว่า การพัฒนาคุณธรรมและจริยธรรมของเยาวชนในศตวรรษที่ 21 ควรมุ่งเน้นการเสริมสร้างกลไกภายในควบคู่กับการพัฒนาทักษะแห่งอนาคต โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างครอบครัว สถานศึกษา และชุมชน เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนาเยาวชนให้เป็นพลเมืองดิจิทัลที่มีคุณภาพ มีความรับผิดชอบ และสามารถดำรงตนอยู่ในสังคมได้อย่างสมดุลและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
บุญยานุช สุขร่าง และคณะ. (2566). การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อเสริมสร้างความเพียรและคุณลักษณะใฝ่เรียนรู้ของนักเรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 4(2), 1-14.
พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2563). การศึกษากับการพัฒนามนุษย์. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานสถานการณ์การใช้อินเทอร์เน็ตและพฤติกรรมออนไลน์ของเยาวชนไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). รายงานสถานการณ์และแนวทางการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมของเยาวชนไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
CASEL. (2020). What is the CASEL framework? Chicago, IL: Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning.
Kohlberg, L. (1981). Essays on moral development: Vol. 1. The philosophy of moral development. San Francisco, CA: Harper & Row.
Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. New York, NY: Bantam Books.
Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.
Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64-70.
