การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักศึกษาครูสังคมศึกษา: จากแนวคิดสู่การสร้างจิตสำนึกในการรับมือกับข่าวปลอมและวาทกรรมสร้างความเกลียดชัง

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิด และกลไกการพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาครูสังคมศึกษาในยุคศตวรรษที่ 21 ซึ่งเป็นยุคที่เทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามามีบทบาทสำคัญต่อวิถีชีวิตในปัจจุบัน และการเรียนรู้ในรูปแบบวิถีถัดไป ท่ามกลางวิกฤตการณ์ข่าวปลอม และการแพร่กระจายของวาทกรรมสร้างความเกลียดชัง ที่ส่งผลต่อการแบ่งขั้วทางความคิดในสังคมดิจิทัล การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาครูสังคมศึกษาไม่ใช่เพียงการเพิ่มพูนทักษะทางเทคนิคเท่านั้น แต่คือการเปลี่ยนผ่านจากแนวคิดสู่การสร้าง "จิตสำนึกพลเมืองดิจิทัล" ผ่านสมรรถนะองค์รวม 3 มิติ ได้แก่ มิติด้านความรู้ มิติด้านทักษะ และมิติด้านคุณลักษณะหรือเจตคติ โดยมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การสร้างวินัยแห่งการสื่อสาร การปฏิเสธการใช้วาทกรรมตีตราผู้อื่น และการสร้างวาทกรรมตอบโต้เชิงสร้างสรรค์ บทความนี้ได้นำเสนอกรอบแนวคิดการพัฒนาผ่าน "โมเดลสมรรถนะพลเมืองดิจิทัล 3 มิติ" ควบคู่กับยุทธศาสตร์การจัดการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ เช่น ปฏิบัติการนักสืบดิจิทัล และเสวนาเชิงวาทกรรมโต้กลับ เพื่อบ่มเพาะให้นักศึกษามี "ภูมิคุ้มกันทางปัญญา" และเติบโตเป็น "ผู้นำความคิดดิจิทัล" ที่เปี่ยมด้วยความรับผิดชอบต่อสังคม ในการทำหน้าที่เป็นต้นแบบและผู้อำนวยความรู้ที่พร้อมขับเคลื่อนค่านิยมประชาธิปไตย เคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และร่วมปกป้องสิทธิเสรีภาพท่ามกลางความหลากหลายของสังคมยุคดิจิทัล นอกจากนี้ยังมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อสถาบันผลิตครูในการบูรณาการรายวิชาพลเมืองดิจิทัลเข้าสู่หลักสูตร และการระบุสมรรถนะการรู้เท่าทันวาทกรรมเกลียดชังเป็นมาตรฐานวิชาชีพ เพื่อสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ปลอดภัย และยั่งยืนในสังคมประชาธิปไตย