การเปลี่ยนแปลงในระบบเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยง: กรณีศึกษาชุมชนบ้านสาละวะ ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงในระบบเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยง ปัจจัยและกระบวนการเปลี่ยนแปลง รวมถึงแนวทางส่งเสริมและพัฒนาระบบเศรษฐกิจและสังคมที่สอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมของชุมชนบ้านสาละวะ ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ศึกษาช่วงระหว่าง พ.ศ. 2563 - 2567 ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกการสนทนากลุ่ม และการสังเกตการณ์ คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจงจำนวน 21 คน จากผู้ที่มีความรู้และประสบการณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนา การตีความ และสรุปเชิงอุปนัย พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า ระบบเศรษฐกิจเปลี่ยนจากการผลิตเพื่อยังชีพ ไร่หมุนเวียน และการพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติกับแรงงานครัวเรือนและเครือญาติ ไปสู่เศรษฐกิจแบบผสมผสานที่เชื่อมโยงการทำนา
การรับจ้าง การผลิตเพื่อจำหน่าย และพึ่งพารายได้เงินสด โดยยังคงมีการแลกเปลี่ยนและช่วยเหลือเกื้อกูล ขณะที่ระบบสังคมผสมผสานโครงสร้างสังคมบทบาทผู้นำทางการ กลุ่มอาชีพ คนรุ่นใหม่ และหน่วยงานภายนอกเข้ากับโครงสร้างเครือญาติและกลไกดั้งเดิม และการเปลี่ยนแปลงเกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างนโยบายรัฐ ข้อจำกัดด้านที่ดิน แรงงานและเวลา ตลาด การศึกษา การคมนาคม การสื่อสาร และการติดต่อกับสังคมภายนอก ข้อค้นพบองค์ความรู้ใหม่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงมิใช่การแทนที่ระบบดั้งเดิมด้วยระบบสมัยใหม่ แต่เป็นกระบวนการปรับตัว ต่อรอง และผสมผสานระหว่างวิถีดั้งเดิมกับระบบสมัยใหม่ โดยมีทุนทางสังคมและเครือญาติ การช่วยเหลือเกื้อกูล ช่วยธำรงความสัมพันธ์และรองรับการเปลี่ยนแปลง ข้อเสนอแนะ ควรส่งเสริมเกษตรผสมผสาน เน้นความมั่นคงทางอาหารควบคู่การสร้างรายได้ การพัฒนาอาชีพ การรวมกลุ่ม และการถ่ายทอดภูมิปัญญา และอัตลักษณ์ระหว่างรุ่น ผ่านการมีส่วนร่วมของชุมชนและความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายเพื่อสร้างความยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี. (2564). รายงานผลการสำรวจครัวเรือนสถานภาพทางเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 บ้านไล่โว่ ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
จิรวัฒน์ รักชาติ. (2565). ความเป็นเกษตรกรผู้ประกอบการบนพื้นที่สูงของชาวกะเหรี่ยงในอำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 11(1), 36-54.
ดำรงพล อินทร์จันทร์. (2562). พลวัตชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยงภาคตะวันตกของไทย ระยะที่ 1 พื้นที่ศึกษา จังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี และเพชรบุรี ชุดโครงการศึกษาวิจัยพลวัตของชุมชนชาติพันธุ์เพื่อการสร้างแผนที่วัฒนธรรมมีชีวิต ปีที่ 1 (พ.ศ. 2562). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ธีรศิลป์ กันธา และคณะ. (2565). วิถีการผลิตแบบไร่หมุนเวียนของชุมชนกะเหรี่ยงในพื้นที่ตำบลแม่วะหลวง อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก. วารสารพิกุล คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร, 20(2), 89-102.
นพรัตน์ ไชยชนะ. (2567). การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากบนฐานทุนทางวัฒนธรรมโดยยุทธศาสตร์ BCG (Bio-Circular-Green Economy) กลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงบ้านหนองบาง ตำบลลิ่นถิ่น อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารชุมชนวิจัยและพัฒนาสังคม, 18(4), 659-677.
นัฐวุฒิ สิงห์กุล และ วราภรณ์ มนต์ไตรเวศย์. (2564). พิธีกรรมไหว้เจดีย์และผูกข้อมือของกะเหรี่ยงโผล่ว: การดำรงอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์และการต่อรองท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม: กรณีศึกษาพิธีกรรมของชุมชนกะเหรี่ยงในจังหวัดสุพรรณบุรี อุทัยธานีและนครสวรรค์. วารสารมานุษยวิทยา, 4(1), 43-80.
นายจี นามสมมุติ. (12 เม.ย. 2567). ประวัติความเป็นของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (วีระวัฒน์ อุดมทรัพย์, ผู้สัมภาษณ์)
นายซี นามสมมุติ. (28 ส.ค. 2566). สถานภาพเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (มะรอแซะ เล๊าะและ, ผู้สัมภาษณ์)
นายดี นามสมมุติ. (14 ก.ย. 2566). ปัจจัยและกระบวนการเปลี่ยนแปลงของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (มะรอแซะ เล๊าะและ, ผู้สัมภาษณ์)
นายบี นามสมมุติ. (12 พ.ค. 2566). การเปลี่ยนแปลงในระบบสังคมของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (มะรอแซะ เล๊าะและ, ผู้สัมภาษณ์)
นายอี นามสมมุติ. (23 มิ.ย. 2566). แนวทางการส่งเสริมและการพัฒนาระบบเศรษฐกิจของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (มะรอแซะ เล๊าะและ, ผู้สัมภาษณ์)
นายเอ นามสมมุติ. (20 มิ.ย. 2566). การเปลี่ยนแปลงในระบบเศรษฐกิจของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (มะรอแซะ เล๊าะและ, ผู้สัมภาษณ์)
นายเอฟ นามสมมุติ. (10 มี.ค. 2567). แนวทางการส่งเสริมและการพัฒนาระบบสังคมของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (วีระวัฒน์ อุดมทรัพย์, ผู้สัมภาษณ์)
นายไอ นามสมมุติ. (22 ก.ค. 2566). ครัวเรือนขาดแคลนของชุมชนบ้านสาละวะ หมู่ที่ 4 ตำบลไล่โว่ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี. (วีระวัฒน์ อุดมทรัพย์, ผู้สัมภาษณ์)
ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี. (2539). ภูมิปัญญานิเวศวิทยาชนพื้นเมือง : ศึกษากรณีชุมชนกะเหรี่ยงในป่าทุ่งใหญ่นเรศวร. กรุงเทพมหานคร: โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ.
พระซาแหม่ ชยเมธี. (2565). การอนุรักษ์พันธุ์พืชเพื่อความมั่นคงทางอาหารของชุมชนกะเหรี่ยงโปว์ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก จังหวัดกาญจนบุรี. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 7(2), 12-21.
เพ็ญพรรณ อินทปันตี. (2554). สิทธิชุมชนในการจัดการและใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติ: ศึกษากรณีชุมชนกะเหรี่ยงในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง. ใน วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขากฎหมายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ภัทรมน สุวพันธุ์ และสุธี ประศาสน์เศรษฐ. (2563). เศรษฐศาสตร์การเมืองว่าด้วยกระบวนการตกขอบ และปฏิกิริยาต่ออำนาจรัฐและทุนของชาติพันธุ์กะเหรี่ยง: กรณีศึกษากะเหรี่ยงแก่งกระจาน. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 8(2), 48-78.
รายงานครบรอบ 2 ปี โครงการพัฒนาชุมชนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและอุทยานแห่งชาติ จังหวัดกาญจนบุรี. (2565). สาละวะ ไล่โว่. กรุงเทพมหานคร: กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.
วรวิทย์ นพแก้ว และคณะ. (2563). แนวทางการจัดการเขตพื้นที่ทำกิน ที่อยู่อาศัย และการฟื้นฟูวิถีชีวิตวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงบ้านภูเหม็น ตำบลทองหลาง อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี. อุทัยธานี: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
วัชระ ศรีเมืองมูล และคณะ. (2564). การใช้วัฒนธรรมในการต่อรองกับนโยบายการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของรัฐ กรณีศึกษา: ชุมชนแม่ลานคำ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่, 3(1), 87-111.
สภาองค์กรชุมชนตำบลจังหวัดกาญจนบุรี. (2561). ธรรมนูญชุมชนตำบลไล่โว่ พ.ศ. 2561 (ด้านข้อตกลงในการดำเนินชีวิตตามวัฒนธรรมชุมชนตำบลไล่โว่). กาญจนบุรี: องค์กรการบริหารส่วนตำบลไล่โว่.
อภิญญา จงพัฒนากร และคณะ. (2560). รูปแบบเครือข่ายการเรียนรู้เพื่อการอนุรักษ์ข้าวไร่ของกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยง. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 10(3), 2114-2129.
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge: Cambridge University Press.
Putnam, R. D. (1993). What makes democracy work? National Civic Review, 82(2), 101-107.
Rigert, M. (2024). (Agri)cultural activism: The role of Pgaz K’nyau Karen youth in sustaining rotational farming in Thailand. In Master’s thesis. Department of Anthropology. Northern Illinois University.
Scoones, I. (1998). Sustainable rural livelihoods: A framework for analysis (IDS Working Paper No. 72). The city of Brighton: Institute of Development Studies.