บทบาทของศาลในการปล่อยชั่วคราวกับการถ่วงดุลสิทธิในเสรีภาพและ ประสิทธิภาพในการดำเนินคดีอาญา

บทคัดย่อ

การปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญาเป็นกลไกสำคัญของกระบวนการยุติธรรมที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการคุ้มครองสิทธิในเสรีภาพภายใต้หลักสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ ขณะเดียวกัน รัฐมีหน้าที่รักษาประสิทธิภาพในการดำเนินคดีอาญาและประโยชน์สาธารณะ โดยเฉพาะการป้องกันการหลบหนี การยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน และการก่ออันตรายต่อสังคม บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของศาลยุติธรรมในการพิจารณาการปล่อยชั่วคราว วิเคราะห์การใช้ดุลพินิจของศาลในการถ่วงดุลระหว่างสิทธิในเสรีภาพกับประสิทธิภาพในการดำเนินคดี และเสนอแนวทางเพื่อพัฒนาระบบการปล่อยชั่วคราวให้สอดคล้องกับหลักนิติธรรมและหลักสิทธิมนุษยชน ผลการศึกษาพบว่า แม้กฎหมายไทยจะรับรองสิทธิในการขอปล่อยชั่วคราวและกำหนดให้การควบคุมตัวก่อนมีคำพิพากษาถึงที่สุดเป็นข้อยกเว้น แต่ในทางปฏิบัติ ระบบการปล่อยชั่วคราวยังเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่สำคัญ ได้แก่ 1) การพึ่งพาหลักประกันทางเศรษฐกิจเป็นกลไกหลัก 2) การขาดหลักเกณฑ์เชิงบรรทัดฐานที่ชัดเจนและเป็นระบบในการใช้ดุลพินิจของศาล และ 3) ข้อจำกัดของกลไกสนับสนุนการตัดสินใจ เช่น ระบบประเมินความเสี่ยงและข้อมูลเชิงประจักษ์ ข้อจำกัดดังกล่าวส่งผลให้การเข้าถึงสิทธิในการปล่อยชั่วคราวไม่เป็นไปอย่างเสมอภาค และทำให้การถ่วงดุลระหว่างสิทธิในเสรีภาพกับประสิทธิภาพในการดำเนินคดีเอนเอียงไปในทางจำกัดเสรีภาพมากกว่าที่จำเป็น ดังนั้น การเสริมสร้างบทบาทของศาลในการปล่อยชั่วคราวควรมุ่งลดการพึ่งพาหลักประกันทางเศรษฐกิจ ส่งเสริมการใช้มาตรการทางเลือกที่จำกัดเสรีภาพน้อยที่สุด พัฒนาหลักเกณฑ์การใช้ดุลพินิจให้มีมาตรฐานเดียวกัน และเสริมสร้างกลไกสนับสนุนการตัดสินใจของศาลอย่างเป็นระบบเพื่อให้การถ่วงดุลระหว่างสิทธิในเสรีภาพกับประสิทธิภาพในการดำเนินคดีเป็นไปอย่างเหมาะสม และสอดคล้องกับหลักนิติธรรมในระยะยาว