ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับสถานะผู้สร้างสรรค์ของผลงานที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ในระบบกฎหมายลิขสิทธิ์ไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์เชิงกำเนิดได้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญต่อกระบวนการสร้างสรรค์ผลงานในยุคดิจิทัล เนื่องจากระบบปัญญาประดิษฐ์สามารถสร้างเนื้อหาในรูปแบบต่าง ๆ เช่น งานวรรณกรรม ศิลปกรรม ดนตรี และสื่อดิจิทัลได้โดยอาศัยกระบวนการเรียนรู้ของเครื่องและการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ ความสามารถดังกล่าวทำให้เกิดประเด็นปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการกำหนดสถานะของ “ผู้สร้างสรรค์” ในผลงานที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ซึ่งเป็นหลักการสำคัญของระบบกฎหมายลิขสิทธิ์ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับสถานะผู้สร้างสรรค์ของผลงานที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ในระบบกฎหมายลิขสิทธิ์ไทย พร้อมทั้งวิเคราะห์ข้อจำกัดของกฎหมายและเสนอแนวทางพัฒนาให้สอดคล้องกับเทคโนโลยี พบว่า พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าการสร้างสรรค์เป็นกิจกรรมของมนุษย์ โดยมาตรา 4 กำหนดให้ “ผู้สร้างสรรค์” เป็นผู้ก่อให้เกิดงาน และมาตรา 8 กำหนดให้ผู้สร้างสรรค์เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ อย่างไรก็ตาม บทบัญญัติดังกล่าวไม่สามารถรองรับผลงานที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ได้อย่างชัดเจน เนื่องจากปัญญาประดิษฐ์มิใช่บุคคลตามกฎหมาย ขณะที่บุคคลที่เกี่ยวข้อง เช่น ผู้พัฒนา หรือผู้ใช้ระบบ อาจมิได้มีบทบาทเป็นผู้สร้างสรรค์โดยตรง ความไม่ชัดเจนดังกล่าวก่อให้เกิดปัญหาในการกำหนดสถานะผู้สร้างสรรค์ การได้มาซึ่งลิขสิทธิ์ตามมาตรา 8 การใช้สิทธิทางศีลธรรมซึ่งผูกพันกับบุคคล และความเสี่ยงจากการใช้ข้อมูลที่มีลิขสิทธิ์ในการฝึกระบบ อันสะท้อนถึงช่องว่างทางกฎหมายในระบบลิขสิทธิ์ไทย จึงขอเสนอแนะว่า 1) ควรกำหนดหลักเกณฑ์ในการระบุผู้มีสิทธิในผลงานที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการของปัญญาประดิษฐ์ 2) ควรปรับปรุงมาตรา 4 และมาตรา 8 ให้รองรับรูปแบบการสร้างสรรค์ใหม่ และ 3) ควรกำหนดกลไกคุ้มครองเฉพาะสำหรับผลงานที่สร้างโดยปัญญาประดิษฐ์ เพื่อส่งเสริมความชัดเจนทางกฎหมายและการพัฒนานวัตกรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กิตสุรณ สังขสุวรรณ์. (2567). ปัญญาประดิษฐ์และผู้สร้างสรรค์ภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์. วารสารกฎหมายนิติพัฒน์ นิด้า, 13(2), 29-52.
เจริญเดช ขุนทอง. (2566). การคุ้มครองงานที่ถูกสร้างโดยปัญญาประดิษฐ์. ใน วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขานิติศาสตร์. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ไชยยศ เหมะรัชตะ. (2563). กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537. (2537). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอนที่ 54 ก หน้า 1 (21 ธันวาคม 2537).
ศุภชัย ตั้งวงศ์ศิริ. (2564). กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา. กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
สุธรรม อยู่ในธรรม. (2561). คำอธิบายกฎหมายลิขสิทธิ์. กรุงเทพมหานคร: วิญญูชน.
Abbott, R. (2020). The Reasonable Robot: Artificial Intelligence and the Law. Cambridge: Cambridge University Press.
Ginsburg, J. C. & Budiardjo, L. A. . (2019). Authors and Machines. Berkeley Technology Law Journal, 34(2), 343-404.
Ricketson, S. & Ginsburg, J. C. (2006). International Copyright and Neighbouring Rights:Oxford University Press. Oxford: https://doi.org/10.1093/oso/9780198801986.001.0001.
World Intellectual Property Organization (WIPO). (2016). Understanding Copyright and Related Rights. Geneva: WIPO.
World Intellectual Property Organization (WIPO). (2019). WIPO Technology Trends 2019: Artificial Intelligence. Geneva: WIPO.
