อำนาจการตัดสินใจของชุมชนในการกำหนดโครงการความรับผิดชอบต่อสังคม ของภาคธุรกิจเอกชนไทยกับผลที่ปรากฏต่อเศรษฐกิจฐานราก: การวิจัยเอกสารเชิงคุณภาพแบบพหุกรณี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับและลักษณะอำนาจการตัดสินใจของชุมชนในการกำหนดโครงการความรับผิดชอบต่อสังคมเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก 2) จำแนกและเปรียบเทียบรูปแบบการกระจายอำนาจระหว่างภาคธุรกิจ ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงเปรียบเทียบระหว่างอำนาจการตัดสินใจกับผลที่ปรากฏต่อเศรษฐกิจฐานราก เป็นการวิจัยเอกสารเชิงคุณภาพแบบพหุกรณี ใช้เอกสาร 20 รายการ ครอบคลุม 9 กรณีหลักและ 3 กรณีประกอบ ใช้แบบสกัดข้อมูลรายกรณี วิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ รายกรณี และเปรียบเทียบข้ามกรณี ผลการวิจัยพบว่า อำนาจการตัดสินใจแตกต่างกันตามขั้นตอนของโครงการ ใน 9 กรณีหลัก พบอำนาจควบคุมการผลิตระดับสูง 8 กรณี แต่ไม่พบอำนาจกำหนดราคาและตลาดระดับสูง การกระจายอำนาจจำแนกได้ 4 รูปแบบ ได้แก่ 1) ภาคธุรกิจกำหนดกรอบและชุมชนเข้าร่วมตามระบบ 2) ภาคธุรกิจควบคุมตลาดหรือมาตรฐาน ขณะที่ชุมชนควบคุมการผลิต 3) หลายฝ่ายร่วมกันตัดสินใจ และ 4) ชุมชนมีฐานอำนาจเดิม โดยธุรกิจเสริมทรัพยากรและระบบ ผลเปรียบเทียบพบว่า กรณีที่ชุมชนมีองค์กรและกติกาเดิมปรากฏความเป็นเจ้าของ ประโยชน์ส่วนรวม และความต่อเนื่องชัดกว่ากรณีที่เข้าร่วมตามกรอบธุรกิจ ขณะที่กรณีที่ธุรกิจควบคุมตลาดปรากฏช่องทางจำหน่ายและยอดขาย แต่หลักฐานรายได้สุทธิ อำนาจต่อรอง และความเป็นธรรมในการแบ่งผลประโยชน์ยังไม่ครบถ้วน โดยสรุป อำนาจของชุมชนขึ้นอยู่กับสิทธิในการกำหนดเงื่อนไขและควบคุมทรัพยากรของโครงการ องค์ความรู้ใหม่ คือ กรอบอำนาจการตัดสินใจแบบแยกตามขั้นตอนและทรัพยากร ซึ่งชี้ว่า การมีส่วนร่วมไม่เท่ากับการมีอำนาจ และการควบคุมการผลิตไม่เท่ากับการควบคุมตลาด ภาคธุรกิจจึงควรค่อยๆ ถ่ายโอนอำนาจด้านมาตรฐาน ราคา และตลาดให้ชุมชนตามระดับความพร้อม