การยกระดับการมีส่วนร่วมอย่างครอบคลุมของคนเปราะบาง-ชายขอบในกระบวนการสร้างสันติภาพชายแดนใต้ของประเทศไทย

บทคัดย่อ

กระบวนการพูดคุยสันติภาพและการสร้างสันติภาพจำเป็นต้องดำเนินควบคู่กัน โดยเฉพาะในบริบทความขัดแย้งยืดเยื้อ เช่น จังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย บทความนี้มุ่งศึกษาการมีส่วนร่วมของกลุ่มเปราะบางและชายขอบในกระบวนการสันติภาพ ภายใต้โครงการ Inclusive Peacebuilding in Southern Thailand Provinces (2565–2568) โดยใช้การวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) ร่วมกับกระบวนการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Research) เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 169 คน จาก 10 กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ หญิงหม้าย ผู้ทำงานช่วยเหลือเด็กกำพร้า คนพิการ ผู้สูงอายุ ผู้ไม่มีความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย ชาวประมงชายฝั่ง เยาวชนกลุ่มเสี่ยง ผู้มีความหลากหลายทางเพศ กลุ่มชนกลุ่มน้อยทางศาสนา และผู้ได้รับผลกระทบจากกฎหมายพิเศษ การวิเคราะห์อาศัยกรอบแนวคิดการสร้างสันติภาพ (Peacebuilding) การมีส่วนร่วมอย่างครอบคลุม (Intersectionality) การกดทับที่ทับซ้อน (Intersectionality)  และการเปลี่ยนแปลงความขัดแย้ง (Conflict Transformation) ผลการศึกษาพบว่า แม้ความรุนแรงเชิงกายภาพลดลง แต่ความไม่ไว้วางใจ ความเหลื่อมล้ำ และการกีดกันทางสังคมยังคงดำรงอยู่ การเปิดพื้นที่ให้กลุ่มชายขอบมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการเสริมสร้างสันติภาพเชิงบวก (Positive Peace) และการพัฒนาที่ลดทอนอำนาจ (Disempowered Development)