ศึกษาแนวทางการพัฒนาวัดด้วยหลักภาวนา 4 ของคณะสงฆ์ อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย

บทคัดย่อ

     การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษารูปแบบการพัฒนาวัดและหลักภาวนา 4 ในพระพุทธศาสนา (2) ศึกษาสภาพปัจจุบันของการพัฒนาวัดด้วยหลักภาวนา 4 ของคณะสงฆ์อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย และ (3) เสนอแนวทางการพัฒนาวัดด้วยหลักภาวนา 4 ของคณะสงฆ์อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 22 รูป/คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาความ
     ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการพัฒนาวัดในบริบทพระพุทธศาสนาไทยประกอบด้วย 3 ด้านสำคัญ ได้แก่ การพัฒนาเชิงกายภาพ การพัฒนาเชิงสังคมและบทบาทหน้าที่ และการพัฒนาเชิงจิตวิญญาณและคุณธรรม โดยควรดำเนินการในลักษณะบูรณาการอย่างสมดุล ขณะที่หลักภาวนา 4 ประกอบด้วย กายภาวนา ศีลภาวนา จิตตภาวนา และปัญญาภาวนา ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์อย่างเป็นระบบจากพฤติกรรมภายนอกสู่การพัฒนาปัญญา สามารถประยุกต์ใช้เป็นกรอบแนวคิดในการพัฒนาองค์กรสงฆ์ได้อย่างเหมาะสม
     สภาพปัจจุบันของการพัฒนาวัดด้วยหลักภาวนา 4 พบว่า วัดส่วนใหญ่มีการดำเนินกิจกรรมที่สอดคล้องกับหลักภาวนา 4 อย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะด้านจิตตภาวนาและศีลภาวนา ผ่านกิจกรรมปฏิบัติธรรม การรักษาพระธรรมวินัย การจัดการศึกษาพระปริยัติธรรม การอบรมคุณธรรมแก่เยาวชน การเป็นศูนย์กลางกิจกรรมของชุมชน และการดูแลสิ่งแวดล้อมภายในวัด อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานยังขาดกรอบยุทธศาสตร์ร่วมในระดับอำเภอ
     แนวทางการพัฒนาวัดด้วยหลักภาวนา 4 เสนอให้ใช้เป็นกรอบยุทธศาสตร์ในการพัฒนาด้านการปฏิบัติธรรม การศึกษา สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งเสริมสร้างวินัย คุณธรรม การพัฒนาจิตใจ การคิดวิเคราะห์ ความร่วมมือของชุมชน และการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน เพื่อเสริมสร้างความสามัคคี ความมั่นคง และความยั่งยืนของวัดในระยะยาว