รูปแบบการส่งเสริมศักยภาพของวัดในการรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธ ในจังหวัดหนองคาย
คำสำคัญ:
การท่องเที่ยวเชิงพุทธ, ศักยภาพของวัด, การมีส่วนร่วมของชุมชน, จังหวัดหนองคาย, การพัฒนาอย่างยั่งยืนบทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง “รูปแบบการส่งเสริมศักยภาพของวัดในการรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธในจังหวัดหนองคาย” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศักยภาพของวัดในการรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธ 2) ศึกษาการมีส่วนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมศักยภาพของวัด และ 3) เสนอรูปแบบการพัฒนาศักยภาพวัดเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธในจังหวัดหนองคาย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสังเกตภาคสนาม แล้ววิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า 1) วัดในจังหวัดหนองคายมีศักยภาพในการรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธใน 4 ด้าน ได้แก่ ด้านศาสนสถานและทุนทางวัฒนธรรม ด้านงบประมาณและการสนับสนุนจากภาครัฐและประชาชน ด้านบุคลากรและเครือข่ายชุมชน และด้านการบริหารจัดการและการประชาสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงศาสนา วัฒนธรรม และการท่องเที่ยวอย่างเป็นระบบ 2) ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาศักยภาพวัดผ่านกิจกรรมทางศาสนา งานประเพณี การสนับสนุนทรัพยากร และการอนุรักษ์ศาสนสถาน สะท้อนบทบาทของวัดและชุมชนในฐานะทุนทางสังคมสำคัญต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงพุทธอย่างยั่งยืน โดยเฉพาะความร่วมมือตามแนวคิด “บวร” (บ้าน–วัด–ราชการ) ที่ช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและเศรษฐกิจฐานวัฒนธรรม และ 3) องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัย คือ “รูปแบบการพัฒนาศักยภาพวัดเพื่อรองรับการท่องเที่ยวเชิงพุทธแบบมีส่วนร่วม” ซึ่งประกอบด้วย การพัฒนาศักยภาพวัด การมีส่วนร่วมของชุมชน การบูรณาการเครือข่ายความร่วมมือ และการสื่อสารประชาสัมพันธ์เชิงวัฒนธรรม อันนำไปสู่การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงพุทธบนฐานคุณค่าทางศาสนา วัฒนธรรม สังคม และเศรษฐกิจชุมชนอย่างสมดุลและยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2565). เอกสารและข้อมูลโบราณสถานในจังหวัดหนองคาย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กนกอร รัตนอุดมสวัสดิ์. (2545). การพัฒนาเครือข่ายการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
กฤษฎา ชะการ. (2543). การจัดการการท่องเที่ยวชุมชนในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม: ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรมเพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนา.
พระมหาสมบัติ ธนปญฺโญ. (2564). บทบาทวัดกับการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
พนิตตา สิงห์ครา. (2544). รูปแบบการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน (Community-Based Tourism: CBT). กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
วีระชัย มงคลพันธ์. (2542). การจัดการทรัพยากรการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: ม.ป.ท.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation’s place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235.
Freeman, R. E. (1984). Strategic management: A stakeholder approach. Boston, MA: Pitman.
Scheyvens, R. (1999). Ecotourism and the empowerment of local communities. Tourism Management, 20(2), 245–249. https://doi.org/10.1016/S0261-5177(98)00069-7
Timothy, D. J., & Tosun, C. (2003). Appropriate planning for tourism in developing countries. Journal of Sustainable Tourism, 11(2–3), 152–174. https://doi.org/10.1080/09669580308667206
Tosun, C. (2006). Expected nature of community participation in tourism development. Tourism Management, 27(3), 493–504. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2004.12.004
UNWTO. (2023). Sustainable tourism development guidelines. Madrid, Spain: World Tourism Organization. https://www.unwto.org
