มาตรการการเพิกถอนคำสั่งทางปกครอง: ศึกษากรณี รูปแบบ ขั้นตอนหรือวิธีการตามพระราชบัญญัติการจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาทางปกครอง พ.ศ.2542

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “มาตรการการเพิกถอนคำสั่งทางปกครอง: ศึกษากรณีรูปแบบ ขั้นตอน หรือวิธีการตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542”      มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และหลักกฎหมายเกี่ยวกับเงื่อนไขความสมบูรณ์ของคำสั่งทางปกครองในด้านรูปแบบ ขั้นตอน หรือวิธีการ รวมทั้งการแก้ไขเยียวยาความบกพร่อง (2) วิเคราะห์แนวคำพิพากษาศาลปกครองเกี่ยวกับการเพิกถอนคำสั่งตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) และ (3) เสนอหลักเกณฑ์ในการจำแนกความเป็น “สาระสำคัญ”                        ของข้อบกพร่องเชิงกระบวนการการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิเคราะห์เอกสารและวิเคราะห์คำพิพากษา (Doctrinal Legal Research and Case Analysis) โดยศึกษาคำพิพากษาศาลปกครองชั้นต้นและศาลปกครองสูงสุดที่เกี่ยวข้อง จำนวน 25 คดี คัดเลือกแบบเจาะจง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ

ผลการวิจัยพบว่า ข้อบกพร่องที่พบมากที่สุดคือ การไม่เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้เสียรับฟังหรือโต้แย้งก่อนออกคำสั่ง (ร้อยละ 36) รองลงมาคือ การไม่แสดงเหตุผลประกอบคำสั่ง (ร้อยละ 24) และปัญหาองค์ประกอบคณะกรรมการหรือขั้นตอนตามกฎหมาย (ร้อยละ 20 ตามลำดับ) ศาลมีคำพิพากษาเพิกถอนคำสั่งร้อยละ 60 ของคดีที่ศึกษา โดยใช้หลักเกณฑ์พิจารณาความเป็นสาระสำคัญ 4 ประการ ได้แก่ (1) ความร้ายแรงของข้อบกพร่อง (2) ผลกระทบต่อสิทธิของผู้ถูกสั่ง (3) ผลต่อสาระของคำสั่ง และ (4) ความสามารถในการเยียวยาภายหลังอย่างไรก็ดี ยังไม่ปรากฏหลักเกณฑ์กลางที่เป็นระบบและชัดเจน ส่งผลให้แนวคำพิพากษามีความแตกต่างในบางกรณี งานวิจัยเสนอให้กำหนดกรอบการประเมินความเป็นสาระสำคัญอย่างเป็นระบบ เพื่อเสริมสร้างความแน่นอนทางกฎหมายและการคุ้มครองสิทธิของประชาชนตามหลักนิติรัฐ