พุทธปรัชญากับการพัฒนาชุมชน : แนวทางแห่งความ ยั่งยืนแบบมีส่วนร่วม
คำสำคัญ:
พุทธปรัชญา , การพัฒนาชุมชน , การมีส่วนร่วมบทคัดย่อ
บทความเรื่อง พุทธปรัชญากับการพัฒนาชุมชน : แนวทางแห่งความยั่งยืนแบบมีส่วนร่วมที่มุ่งเน้นการขับเคลื่อนและพัฒนาชุมชนให้มีความ เข้มแข็งและยั่งยืน โดยเน้นที่การพัฒนาคน ให้มีคุณภาพทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา เพื่อนำไปสู่การพัฒนาชุมชนโดยรวม การพัฒนาตามแนวพุทธวิถีเป็นการพัฒนาที่อยู่บนพื้นฐานของการ พึ่งตนเอง โดยอาศัยหลักธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาผสมผสานกับการจัดการสมัยใหม่ การพัฒนาชุมชนตามแนวพุทธวิถีในบริบทสังคมไทยมักอาศัยการทำงานร่วมกันของ 3 สถาบันหลักที่เรียกว่า "บวร" (บ้าน, วัด, โรงเรียน/ราชการ) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการถ่ายทอดและประยุกต์ใช้หลักธรรมสู่การปฏิบัติจริง 1. บ้าน (ชุมชน/ประชาชน) เป็นศูนย์กลางของการพึ่งตนเองและเป็นผู้ปฏิบัติหลัก โดยเน้นการสร้าง ความเชื่อในกฎแห่งกรรม ทำให้เกิดคุณธรรมพื้นฐาน เช่น ความซื่อสัตย์สุจริต ความละอายและเกรงกลัวต่อบาป (หิริโอตตัปปะ) และความสามัคคี (สังคหวัตถุ 4) ซึ่งเป็นรากฐานของความเข้มแข็งทางสังคม 2. วัด (ศาสนา/พระสงฆ์) ทำหน้าที่เป็น ศูนย์กลางทางจิตใจ และ ศูนย์การเรียนรู้ และ 3. โรงเรียน/ราชการ (การศึกษา/ส่วนราชการ) ทำหน้าที่บูรณาการหลักพุทธธรรมเข้ากับหลักสูตรและแผนพัฒนาชุมชน เพื่อสร้าง พลเมืองที่มีคุณภาพ (มีคุณธรรม จริยธรรม และปัญญา) และส่งเสริมการพัฒนาอาชีพที่ยึดหลัก สัมมาอาชีวะ การพัฒนาอาชีพในชุมชนตามแนวพุทธวิถี ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงแค่การเพิ่มรายได้เท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับ คุณภาพชีวิตและคุณธรรม ในการทำงาน โดยใช้กรอบของอริยสัจ 4 ในการดำเนินงาน 4 ขั้นตอน ทุกข์ (การศึกษาสภาพปัญหา) สมุทัย (การค้นหาสาเหตุ) นิโรธ (เป้าหมาย) มรรค (แนวทางปฏิบัติ)
เอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2527). การพัฒนาชุมชน: แนวนโยบายการพัฒนาชนบทและรูปแบบการวางแผนพัฒนาชนบทประจำปีตามระบบ กชช. กรุงเทพฯ: กรมการพัฒนาชุมชน.
โกวิทย์ พวงงาม. (2553). การจัดการตนเองของชุมชนและท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: บพิธการพิมพ์.
ชัยยันต์ ประดิษฐ์ศิลป์. (2548). แนวคิดเชิงระบบกับการวิจัยเชิงคุณภาพ. จันทบุรี: มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี.
ประเสริฐ เจริญดี. (2565). หลักการและแนวคิดว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเพื่อความยั่งยืน.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2545). การพัฒนาที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2561). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 40). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์ ในเครือบริษัท สำนักพิมพ์เพ็ทแอนด์โฮม จำกัด.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย) .(พิมพ์ครั้งที่ 37). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ยุพวัฒน์ พูนสิน. (2560). กระบวนการมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วิภา กาญจนา, และพรชัย อิ่มใจ. (2563). การผนวกความรู้ทางวิทยาศาสตร์และภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการทรัพยากรป่าชายเลน. วารสารสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน, 8(2), 112–130.
สมศักดิ์ มีสุข. (2560). การวิเคราะห์ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการพัฒนาท้องถิ่น: กรณีศึกษาชุมชนริมน้ำ. วารสารการพัฒนาสังคม, 19(2), 55–78.
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2526). การพัฒนาชุมชน (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพานิช.
สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, และสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระองค์. (2546).
กรอบแนวคิดทางทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง. กรุงเทพฯ: กลุ่มพัฒนากรอบแนวคิดทางทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2564). รายงานผลการดำเนินการตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สุวรรณ ภูมา. (2564). การพัฒนาชุมชนตามทฤษฎีใหม่โคกหนองนาโมเดล. วารสารพุทธปรัชญาวิวัฒน์ , 6(2), 249–258.
อรพินทร์ ชูชม. (2558). การศึกษาพุทธปรัชญาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง, 7(2), 1–18.
D. Schlosberg. (2013). Theorising environmental justice: The expanding sphere of a discourse. Environmental Politics, 22(1), 37–55.
United Nations. (1956). Twentieth report of the Administrative Committee on Co-ordination to the Economic and Social Council. New York: United Nations.
อ
