หากเจ้าอาวาสต้องมาจากการเลือกตั้ง : ความเป็นไปได้ อุปสรรค และเงื่อนไขความสำเร็จ

บทคัดย่อ

   บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวคิดเรื่องการนำระบบการเลือกตั้งมาใช้กับตำแหน่งเจ้าอาวาส ภายใต้บริบทการปกครองคณะสงฆ์ไทย โดยมุ่งศึกษาความหมายและหลักการของการเลือกตั้งในระบอบประชาธิปไตย เปรียบเทียบกับโครงสร้างการได้มาซึ่งตำแหน่งเจ้าอาวาสตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 รวมทั้งพิจารณาความเป็นไปได้ อุปสรรค ความเสี่ยง และเงื่อนไขความสำเร็จของการนำระบบดังกล่าวมาใช้ในทางปฏิบัติ ผู้เขียนใช้วิธีการศึกษาเชิงเอกสารและการวิเคราะห์เชิงแนวคิด โดยศึกษากฎหมายคณะสงฆ์ หลักการปกครองในระบอบประชาธิปไตย แนวคิดธรรมาภิบาล ตลอดจนงานวิชาการที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับหลักการปกครองคณะสงฆ์และพระธรรมวินัย พบว่า แม้การเลือกตั้งจะเป็นกลไกที่ช่วยเสริมสร้างความชอบธรรมและการมีส่วนร่วมของผู้ถูกปกครองในระบบการเมืองของรัฐ แต่เมื่อพิจารณาในบริบทของคณะสงฆ์ การเลือกตั้งเจ้าอาวาสยังมีข้อจำกัดสำคัญทั้งในเชิงกฎหมายและเชิงโครงสร้างการปกครอง อีกทั้งยังมีความเสี่ยงต่อการเกิดความขัดแย้งภายในวัด การแบ่งฝ่าย การแสวงหาความนิยม และการลดทอนคุณค่าทางพระธรรมวินัย ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อความเป็นเอกภาพและเสถียรภาพของคณะสงฆ์ จึงเสนอว่า หากจะนำระบบการเลือกตั้งเจ้าอาวาสมาใช้ จำเป็นต้องมีการปรับปรุงกฎหมายให้รองรับอย่างชัดเจน กำหนดคุณสมบัติผู้สมัครที่ยึดหลักธรรมวินัยเป็นแกนกลาง ออกแบบกระบวนการที่โปร่งใส และกำหนดบทบาทของเจ้าคณะผู้ปกครองในการกำกับดูแล ทั้งนี้ ภายใต้บริบทปัจจุบัน ระบบการแต่งตั้งยังคงเหมาะสมกว่าการเลือกตั้ง แต่ควรได้รับการพัฒนาให้มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้มากยิ่งขึ้น