การพัฒนาโครงสร้างการบริหารจัดการสถานศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกสามัญเพื่อความยั่งยืนทางการศึกษาและสังคม
คำสำคัญ:
สถานศึกษาพระปริยัติธรรม, การบริหารจัดการ, โครงสร้างองค์กร, ความยั่งยืนทางการศึกษา, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
สถานศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกสามัญถือเป็นกลไกสำคัญของการจัดการศึกษาในระบบของคณะสงฆ์ไทยที่ผสานการเรียนรู้ทางโลกและทางธรรมเข้าด้วยกันอย่างมีเอกลักษณ์ โดยมีเป้าหมายในการอบรมพระภิกษุสามเณรให้มีความรู้คู่คุณธรรม ตลอดจนเป็นแหล่งปลูกฝังจริยธรรมแก่เยาวชนในชุมชน อย่างไรก็ตาม แม้สถานศึกษาดังกล่าวจะมีบทบาททางสังคมและศาสนาอย่างชัดเจน แต่ในทางปฏิบัติกลับพบข้อจำกัดในด้านโครงสร้างการบริหารจัดการที่ยังไม่มีระบบมาตรฐานรองรับอย่างทั่วถึง ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการบริหารงานและการพัฒนาที่ยั่งยืนยังไม่สามารถบรรลุได้อย่างเต็มศักยภาพ บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ปัญหาด้านโครงสร้างองค์กร การบริหารที่ยังรวมศูนย์ ขาดการมีส่วนร่วมจากชุมชน ข้อจำกัดด้านบุคลากร งบประมาณ และระบบการติดตามประเมินผล ตลอดจนความเชื่อมโยงกับหน่วยงานภายนอกที่ยังไม่เข้มแข็ง เพื่อนำไปสู่การเสนอแนวทางการพัฒนาโครงสร้างการบริหารที่สอดคล้องกับแนวคิดการบริหารจัดการสมัยใหม่ และแนวทางการพัฒนาองค์กรเพื่อความยั่งยืน โดยให้ความสำคัญกับการกระจายอำนาจ การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การบริหารเชิงกลยุทธ์ การพัฒนาศักยภาพบุคลากร การเชื่อมโยงเครือข่ายชุมชน และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ นอกจากนี้ บทความยังได้นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในระดับองค์กรคณะสงฆ์ ภาครัฐ และระดับสถานศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม โดยคาดหวังว่าแนวทางเหล่านี้จะช่วยยกระดับคุณภาพการศึกษา เสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน และสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) ในมิติของการศึกษา ศาสนา และสังคมไทยในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
บุญทัน ดอกไธสง. (2554). การบริหารการศึกษา. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2562). พุทธธรรมกับการศึกษาเพื่อความยั่งยืน. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิพุทธธรรม.
ภักดี มะนะเวศ. (2559). หลักการบริหารสถานศึกษาในยุคการเปลี่ยนแปลง. ขอนแก่น: มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ศิริพงษ์ พฤทธิพันธุ์. (2563). การบริหารจัดการสถานศึกษาพระปริยัติธรรมในยุคปฏิรูปการศึกษา. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2565). รายงานการพัฒนาการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ประจำปีงบประมาณ 2565. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน). (2564). แนวทางการประกันคุณภาพการศึกษาสำหรับสถานศึกษาพระปริยัติธรรม. กรุงเทพมหานคร: สมศ.
Benn, S., Dunphy, D., & Griffiths, A. (2014). Organizational Change for Corporate Sustainability (3rd ed.). London: Routledge.
Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design. Harvard University Press.
Daft, R. L. (2015). Organization Theory and Design (12th ed.). Cengage Learning.
Drucker, P. F. (1999). Management Challenges for the 21st Century. HarperBusiness.
Freeman, R. E. (1984). Strategic Management: A Stakeholder Approach. Boston: Pitman.
Fullan, M. (2007). The New Meaning of Educational Change (4th ed.). Teachers College Press.
Knowles, M. S., Holton, E. F., & Swanson, R. A. (2015). The Adult Learner: The Definitive Classic in Adult Education and Human Resource Development (8th ed.). Routledge.
Likert, R. (1967). The Human Organization: Its Management and Value. McGraw-Hill.
Lozano, R. (2006). Incorporation and institutionalization of SD into universities: Breaking through barriers to change. Journal of Cleaner Production, 14(9–11), 787–796.
Mintzberg, H. (1979). The Structuring of Organizations. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Nyanaponika Thera. (1998). The Heart of Buddhist Meditation. Buddhist Publication Society.
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
Robbins, S. P., & Coulter, M. (2018). Management (14th ed.). Pearson.
Selwyn, N. (2012). Education in a Digital World: Global Perspectives on Technology and Education. Routledge.
Senge, P. M. (2006). The Fifth Discipline: The Art & Practice of The Learning Organization. Doubleday.
Swearer, D. K. (2010). The Buddhist World of Southeast Asia. State University of New York Press.
UNECO. (2020). Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. UNESCO Publishing.
United Nations. (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations.
Yukl, G. (2013). Leadership in Organizations (8th ed.). Pearson.
