แนวทางการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้: กรณีศึกษาโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2
คำสำคัญ:
ชุมชนแห่งการเรียนรู้, ความต้องการจำเป็น, โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความต้องการจำเป็นในการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ และ 2) นำเสนอแนวทางการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับบริบทของโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2 การวิจัยแบ่งออกเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การศึกษาความต้องการจำเป็น กลุ่มตัวอย่างคือ ครูและบุคลากรทางการศึกษา จำนวน 109 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบประเมินความต้องการจำเป็นแบบตอบสนองคู่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และดัชนีความต้องการจำเป็น (PNImodified) ระยะที่ 2 การกำหนดแนวทางการพัฒนา โดยการสนทนากลุ่มกับผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 5 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระ
ผลการวิจัยพบว่า 1) ด้านที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุด คือ ด้านระบบกิจกรรม (PNImodified = 0.1155) รองลงมาคือ ด้านวิสัยทัศน์ (PNImodified = 0.0978) และด้านปรัชญา (PNImodified = 0.0888) โดยประเด็นที่มีความต้องการจำเป็นสูงที่สุด คือ การลดภาระงานครูเพื่อเปิดโอกาสให้ครูพัฒนาวิชาชีพผ่านกระบวนการชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) (PNImodified = 0.2294) และ 2) แนวทางการพัฒนาโรงเรียนสู่การเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ ประกอบด้วย 3 ด้าน รวม 17 แนวทาง และสามารถสังเคราะห์เป็นกรอบแนวคิด “SLC เชิงบริบทสำหรับโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ” ซึ่งประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) ภาวะผู้นำเชิงกัลยาณมิตร (2) อำนาจและความเป็นมืออาชีพของครู (3) การมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและชุมชนอย่างมีกรอบ (4) ชุมชนที่สนับสนุนการเรียนรู้ และ (5) การประเมินผลบนฐานการดำเนินงาน PLC องค์ความรู้ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาโรงเรียนสู่การเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้จำเป็นต้องปรับทั้งโครงสร้างการบริหารและวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกันขององค์กรอย่างเป็นระบบ
เอกสารอ้างอิง
จณิสตา กองคำ. (2565). แนวทางการพัฒนาความสามารถของครูในการจัดการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์เพื่อส่งเสริมทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรมของนักเรียน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาปราจีนบุรี นครนายก: การประเมินความต้องการจำเป็นแบบสมบูรณ์. ใน วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ชนะการ เลี้ยงอำนวย. (2566). แนวทางการพัฒนาชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพของโรงเรียนศรีวิชัยวิทยา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครปฐม. วารสารการบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร, 15(1), 17–30.
ซาโต มานาบุ. (2559). โรงเรียนแห่งการเรียนรู้ (School as Learning Community). กรุงเทพมหานคร:
ภาพพิมพ์.
พรรณทิภาภรณ์ อภิปริญญา และจุไรรัตน์ สุดรุ่ง. (2562). สภาพและปัญหาของการสร้างชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพของโรงเรียนในสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 1 และเขต 2 กรุงเทพมหานคร.
An Online Journal of Education, 14(2), OJED1402047 (12 หน้า).
ศศิชา ไชยศรี, พร้อมพิไล บัวสุวรรณ, และสุชาดา นันทะไชย. (2568). การเป็นโรงเรียนชุมชนแห่งการเรียนรู้ตามแนวคิดซาโต มานาบุของโรงเรียนมัธยมศึกษา. Interdisciplinary Academic and Research Journal, 5(5), 645–662.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). รายงานผลการดำเนินงานประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
อัญชลี สุขในสิทธิ์. (2565). การศึกษาแนวทางการพัฒนาโรงเรียนให้เป็นโรงเรียนในฐานะชุมชนแห่งการเรียนรู้: กรณีศึกษาโรงเรียนขนาดเล็กในจังหวัดสระแก้ว. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 25(2), 125–143.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Sage.
DuFour, R., & Fullan, M. (2013). Cultures built to last: Systemic PLCs at work. Bloomington, IN: Solution Tree Press.
Fullan, M. (2007). The new meaning of educational change (4th ed.). Teachers College Press.
Hallinger, P. (2004). Meeting the challenges of cultural leadership: The changing role of principals in Thailand. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 25(1), 61–73.
Hargreaves, A., & O'Connor, M. T. (2018). Collaborative professionalism: When teaching together means learning for all. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.
Hord, S. M. (1997). Professional learning communities: Communities of continuous inquiry and improvement. Southwest Educational Development Laboratory.
Sato, M. (2012). Learning revolution: Starting from the classroom reform. Taipei: Tian-Xia Magazine.
Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. Doubleday.
Sergiovanni, T. J. (1994). Building community in schools. Jossey-Bass.
Stoll, L., Bolam, R., McMahon, A., Wallace, M., & Thomas, S. (2006). Professional learning communities: A review of the literature. Journal of Educational Change, 7(4), 221–258.
Wenger, E. (1998). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press.
