การศึกษาการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 4
คำสำคัญ:
การบริหารงานวิชาการ, อิทธิบาท 4, ภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม, การบริหารการศึกษา, การพัฒนาคุณภาพสถานศึกษาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาระดับการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 ได้แก่ ฉันทะ วิริยะ จิตตะ และวิมังสา ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 4 และ (2) พัฒนาแนวทางเชิงประจักษ์ในการยกระดับการบริหารงานวิชาการโดยบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา การวิจัยใช้รูปแบบผสมผสาน เพื่อเสริมความน่าเชื่อถือของผลการศึกษาและการตรวจสอบข้อมูลแบบไตร่ตรองสามเส้าระยะเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอน จำนวน 305 คน ได้มาโดยการสุ่มแบบแบ่งชั้น เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80–1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ (Cronbach’s alpha) เท่ากับ 0.97 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 9 คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงระบบเพื่อสังเคราะห์ประเด็นสำคัญ
ผลการวิจัยพบว่า ระดับการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( = 4.63, SD = 0.60) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านวิริยะมีค่าเฉลี่ยสูงสุด ( = 4.76, SD = 0.47) รองลงมา ได้แก่ ด้านวิมังสา ( = 4.65, SD = 0.55) ด้านจิตตะ ( = 4.59, SD = 0.68) และด้านฉันทะ ( = 4.52, SD = 0.69) ตามลำดับ ผลการวิจัยเชิงคุณภาพสอดคล้องกับผลเชิงปริมาณ โดยสะท้อนว่าความเพียรพยายามอย่างต่อเนื่อง การกำกับติดตามอย่างมีระบบ การมีส่วนร่วมของบุคลากร และการใช้ข้อมูลสารสนเทศเพื่อการตัดสินใจ เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนงานวิชาการให้เกิดประสิทธิผล
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2562). แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
พระมหาประสิทธิ์ ธมฺมธีโร. (2562). ภาวะผู้นำเชิงพุทธกับการบริหารการศึกษา. พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562. (2562). กรุงเทพมหานคร: ราชกิจจานุเบกษา.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2565). รายงานผลการดำเนินงานการพัฒนาคุณภาพการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). รายงานผลการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
จีรนุช ตันติ, สมชาย พรมมา, และกิตติศักดิ์ สุวรรณ. (2566). การบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 ในยุคดิจิทัลของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารการบริหารการศึกษาไทย, 19(2), 85–102.
นฤดล มะโนศรี. (2563). การบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 ของผู้บริหารกลุ่มโรงเรียนมัธยมศึกษา สหวิทยาเขตหลักเมืองเลย. วารสารศึกษาศาสตร์มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 14(3), 112–125.
นางยุพิน ขุนทอง. (2562). การบริหารงานวิชาการสู่ความเป็นเลิศตามหลักอิทธิบาท 4 ของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารครุศาสตร์สาร, 13(1), 45–60.
พระมหาสุพิชฐพล ชิตวิริโย (เชื้อกุล), และคณะ. (2565). การบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามหลักอิทธิบาท 4. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 11(2), 73–90.
พระมหาวิทวัฒน์ วิวฑฺฒนเมธี (จันทร์เต็ม). (2564). การบริหารตามหลักอิทธิบาท 4 ของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต 2. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 8(1), 101–118.
พรทิพย์ บัวเผื่อน, ศุภชัย ทองดี, และอรทัย แสงสุวรรณ. (2566). การบริหารงานวิชาการยุคนิวนอร์มัลตามหลักอิทธิบาท 4 ของผู้บริหารโรงเรียนเอกชน. วารสารการบริหารการศึกษาและภาวะผู้นำ, 12(2), 59–74.
สุริยา จารึกภักดี, และคณะ. (2566). แนวทางการบริหารงานวิชาการในยุคดิจิทัลของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารการจัดการศึกษา, 18(3), 33–50.
อรุณณี พรพงศ์, สมฤดี ศรีวงศ์, และคณะ. (2565). การบริหารงานวิชาการตามหลักธรรมาภิบาลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ. วารสารบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 16(2), 77–94.
Fullan, M. (2014). The principal: Three keys to maximizing impact. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2013). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22.
OECD. (2019). Education at a glance 2019: OECD indicators. Paris, France: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f8d7880d-en.
Farihah, U., Rahman, A., & Putra, H. (2021). Academic service quality and student satisfaction in higher education institutions: The RATER model approach. International Journal of Educational Management, 35(7), 1452–1466. https://doi.org/10.xxxx/ijem.2021.xxxx
