การรับการรับรู้สื่อพุทธธรรมในยุคข้อมูลข่าวสาร: ผลกระทบต่อความศรัทธา ของประชาชน ในสังคมไทยรู้สื่อพุทธธรรมในยุคข้อมูลข่าวสาร: ผลกระทบต่อความศรัทธาของประชาชน ในสังคมไทย
คำสำคัญ:
สื่อดิจิทัล, พุทธธรรม, ความศรัทธา, สังคมข้อมูลข่าวสารบทคัดย่อ
บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับสังคมข้อมูลข่าวสาร (2) เพื่อวิเคราะห์ช่องทางและความถี่ในการรับสื่อพุทธธรรมของประชาชนผ่านสื่อดิจิทัล และ (3) เพื่อศึกษาผลกระทบของการรับสื่อพุทธธรรมผ่านสื่อดิจิทัลที่มีต่อความศรัทธาของประชาชนในสังคมไทย โดยใช้การทบทวนวรรณกรรมและการวิเคราะห์เชิงแนวคิดเป็นหลัก
ผลการศึกษาพบว่า สังคมไทยได้เปลี่ยนผ่านเข้าสู่สังคมข้อมูลข่าวสารที่เทคโนโลยีดิจิทัลมีบทบาทสำคัญต่อการรับรู้และการสร้างความหมายทางศาสนา โดยเฉพาะสื่อสังคมออนไลน์ที่กลายเป็นช่องทางหลักในการเผยแผ่และเข้าถึงพุทธธรรมของประชาชนในชีวิตประจำวัน ลักษณะการรับสื่อมีทั้งแบบตั้งใจและไม่ตั้งใจ ผ่านระบบแนะนำเนื้อหาของแพลตฟอร์ม ซึ่งส่งผลให้การรับธรรมะมีความถี่สม่ำเสมอแต่กระจายตัว ตามพฤติกรรมผู้ใช้ ในด้านผลกระทบ พบว่า สื่อดิจิทัลมีทั้งด้านบวกและความท้าทาย กล่าวคือ ช่วยขยายโอกาสในการเข้าถึงธรรมะ ส่งเสริมการเกิดอัตลักษณ์พุทธศาสนิกชนยุคใหม่ และนำไปสู่ความศรัทธา เชิงวิพากษ์ที่เน้นการพัฒนาตนและการเยียวยาจิตใจ ขณะเดียวกัน อัลกอริทึมของสื่อดิจิทัลอาจก่อให้เกิดการรับรู้แบบจำกัดหรือ “กรงขังความเชื่อ” ส่งผลให้ความศรัทธามีลักษณะผิวเผินและขาดการพิจารณาอย่างลึกซึ้ง โดยสรุป สื่อดิจิทัลได้เปลี่ยนแปลงรูปแบบการเผยแผ่และการรับรู้พุทธธรรมอย่างมีนัยสำคัญ ทำให้ความศรัทธาในสังคมไทยมีลักษณะยืดหยุ่น เป็นปัจเจก และมีพลวัตมากขึ้น ทั้งนี้การส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อและการพินิจพิจารณาอย่างมีเหตุผลจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการธำรงคุณค่าของพุทธธรรมในบริบทสังคมดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
กนกพร นุ่มทอง. (2565). ธรรมะมินิมอล: การปรับตัวของพุทธศาสนาเพื่อคนรุ่นใหม่ในสังคมดิจิทัล. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
จุฑามาศ โรบินสัน. (2560). การสื่อสารธรรมะผ่านเฟซบุ๊กของพระสงฆ์ไทยรุ่นใหม่. วารสารนิเทศศาสตร์และนวัตกรรม นิด้า, 4(1), 45-62.
พิเชฐ สายพันธ์. (2565). พุทธศาสนาไทยในยุคดิจิทัล: การลดทอนความเป็นสถาบันและการเกิดขึ้นของศรัทธาทางเลือก. วารสารมานุษยวิทยา, 5(2), 112-135.
พระไพศาล วิสาโล. (2562). พุทธศาสนาในโลกสมัยใหม่. มูลนิธิโกมลคีมทอง.
พระมหาไพรวัลย์ วรวณฺโณ. (2564). พุทธศาสนากับการสื่อสารในยุคดิจิทัล: บทเรียนและความท้าทาย. กรุงเทพฯ: ไร้พรมแดน.
พระมหาชูชาติ จิรสุทฺโธ. (2565). ผลกระทบของการรับสื่อธรรมะออนไลน์ต่อพฤติกรรมทางศาสนาของประชาชนในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(3), 890-905.
พระรุ่งตะวัน สิริวณฺโณ. (2566). พุทธวิธีการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านสื่อออนไลน์ในยุค 5G. วารสารการพัฒนาและส่งเสริมวิชาการสมัยใหม่, 1(4), 31-45.
พระศุภชาติ (ธมฺมิสฺสโร) สำลีวงษ์ และคณะ. (2024). นวัตกรรมสื่อสังคมออนไลน์เพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(1): 52-60.
วิศรุต ตันติพงศ์อนันต์. (2563). เจตคติและพฤติกรรมการค้นคว้าหาความรู้ของนักศึกษาผ่านสื่อสังคมออนไลน์. วารสารพุทธจิตวิทยา, 5(2), 11–21.
สถาบันวิจัยพุทธศาสตร์. (2566). พฤติกรรมการบริโภคสื่อธรรมะดิจิทัลของคนไทย. มหาวิทยาลัยมหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA). (2566). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2566. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2552). รู้ทันดิจิทัล: ใช้เทคโนโลยีให้เป็นธรรม. มูลนิธิพุทธธรรม.
สุรพศ ทวีศักดิ์. (2563). ศาสนาและสังคมเชิงวิพากษ์. สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน.
อุบลรัตน์ ศิริยุวศักดิ์. (2564). สื่อและวัฒนธรรมร่วมสมัย: พลวัตในยุคดิจิทัล. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2564). ศรัทธาและการใคร่ครวญเชิงวิพากษ์ในสังคมไทย. สำนักพิมพ์โอเพ่นบุ๊คส์.
Alatawi, F., Alhindi, A., & Mehadhebi, N. (2021). The role of algorithmic bias and human confirmation bias in creating echo chambers. Journal of Computational Social Science, 4(2), 651-672.
Bell, D. (1973). The coming of post-industrial society: A venture in social forecasting. Basic Books.
Campbell, H. A. (2013). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds. Routledge.
Campbell, H. A. (2021). Digital religion: Understanding religious practice in digital media worlds (2nd ed.). Routledge.
Campbell, H. A., & Cheong, P. H. (2024). Religious communication in a digital age. Oxford University Press.
Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Cinus, F., Minutoli, F., Monti, C., & Bonchi, F. (2021). The effect of personalized recommendations on echo chambers in social networks. Proceedings of the 2021 IEEE International Conference on Data Science and Advanced Analytics (DSAA).
Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
Grieve, G. P. (2023). Platform Buddhism: Merit-making and meditation in the age of algorithms. Oxford University Press.
Hartmann, T., et al. (2024). Echo chambers and polarization on social media: A systematic review of computational evidence. Public Opinion Quarterly.
Hoover, S. M., & Echchaibi, N. (2014). Media theory and the “third spaces” of digital religion. Center for Media, Religion, and Culture, University of Colorado Boulder.
McDaniel, J. (2024). Virtual sacred spaces: The transformation of Thai Buddhism in the digital age. University of Hawaii Press.
National Network of Libraries of Medicine. (2022). Algorithm. U.S. National Library of Medicine. https://www.nnlm.gov/guides/data-glossary/algorithm
Pew Research Center. (2021). Religion and digital media. https://www. pewresearch.org/topic/ religion/
Schedneck, B. (2021). Buddhism and modern identity. Routledge.
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2021). Information disorder: Understanding the causes and consequences of mis- and dis-information. In H. Tumber & S. Waisbord (Eds.), The Routledge companion to media disinformation and populism. Routledge.
Webster, F. (2014). Theories of the information society (4th ed.). Routledge.
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.
