การพัฒนากรอบแนวคิดปัจจัยเชิงสาเหตุที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีน้ำเงินในธุรกิจอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเลอย่างยั่งยืน
คำสำคัญ:
ปัจจัยเชิงสาเหตุ, การเปลี่ยนผ่าน, เศรษฐกิจสีน้ำเงิน, อุตสาหกรรมแปรรูปอาหาร ทะเล, ความยั่งยืนบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบแนวคิดปัจจัยเชิงสาเหตุที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีน้ำเงินในธุรกิจอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเลอย่างยั่งยืน โดยใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรม แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การเปลี่ยนผ่าน เศรษฐกิจสีน้ำเงิน ทฤษฎีห่วงโซ่คุณค่า เศรษฐกิจหมุนเวียน การจัดการทรัพยากรร่วม และ การพัฒนาอย่างยั่งยืน ผลการศึกษาพบว่า การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีน้ำเงินไม่ได้เกิดจากปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการบูรณาการร่วมกันของ 4 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ ห่วงโซ่คุณค่า เศรษฐกิจหมุนเวียน การจัดการทรัพยากรร่วม และการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งมีความสัมพันธ์เชิงสาเหตุและส่งผลต่อกันอย่างเป็นระบบ โดยห่วงโซ่คุณค่ามีบทบาทสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานและเชื่อมโยงสู่การประยุกต์ใช้เศรษฐกิจหมุนเวียน ขณะที่การจัดการทรัพยากรร่วมช่วยเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคธุรกิจ และชุมชนในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล ส่วนการพัฒนาอย่างยั่งยืนทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสร้างสมดุลระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจกับการรักษาระบบนิเวศทางทะเล ทั้งนี้ ได้นำเสนอกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการและข้อเสนอการวิจัยจำนวน 10 ข้อเสนอ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรที่เกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถนำไปต่อยอดสู่การวิจัยเชิงประจักษ์และใช้เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายและกลยุทธ์การพัฒนาอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเลให้สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจสีน้ำเงินและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
กรมประมง. (2567). รายงานการส่งออกสินค้าประมงของไทย ประจำเดือนเมษายน 2567.
เรียกใช้เมื่อวันที่ 11 เมษายน 2569 จาก https://www.fisheries.go.th/strategy-
tradestat/images/FisheriesInterTrade/ThailandTrading/Monthly/2567/Apr67.pdf
กันยพร ธีรเวคิน, จิดาภา ถิรศิริกุล และ ธนวรรณ แสงสุวรรณ. (2560).กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับประสิทธิผลการบริหารจัดการกิจการเพื่อสังคมด้านอุตสาหกรรมอาหารอินทรีย์ในประเทศไทย. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 6(2), 1-10.
ณรงค์ศักดิ์ สงวนศิลป์. (2558).การพัฒนาแบบจำลองห่วงโซ่คุณค่าและการวัดสมรรถนะด้วยมุมมองอุปสงค์และอุปทาน. วารสารปฏิบัติการโลจิสติกส์และซัพพลายเชน, 1(2), 41-54. เรียกใช้เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2569 จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/Logis_j/article/view/150206
นลินรัตน์ จันทร์น้อย. (2559). การจัดการห่วงโซ่อุปทานเชิงสิ่งแวดล้อมกับประสิทธิผลการดำเนินงานของผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในอุตสาหกรรม
เกษตรแปรรูป (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล
ธัญบุรี).
นภัสกร ฉัตรวิจิตรกุล. (2559). การศึกษาทัศนคติของพนักงานและซัพพลายเออร์ต่อภาพลักษณ์และความรับผิดชอบต่อสังคมด้านสิ่งแวดล้อมขององค์กรธุรกิจภาคอุตสาหกรรมประมง : กรณีศึกษา บริษัทผู้ผลิตและส่งออกอาหารทะเล (สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหิดล, กรุงเทพมหานคร.
มิเชล โลแกน. (2564). มหาสมุทรและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ. เรียกใช้เมื่อวันที่ 11
มีนาคม 2569 จาก https://oceanfdn.org/th/
วิภาวดี ปานอินทร์. (2559). การศึกษาการขยายตลาดอาหารทะเลแช่แข็งไปยังตลาดจังหวัดสระแก้ว.วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา.
วัชรินทร์ ชินวรวัฒนา. (2566). นโยบายการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียว เปรียบเทียบของไทยและต่างประเทศ. เรียกใช้เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2569 จากhttps://www.bot.or.th/content/dam/bot/documents/th/research-and-publications/research/economic-pulse/economic-pulse-no1-green-transition.pdf
ศูนย์วิจัยธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน).(2569).อุตสาหกรรมอาหารทะเลมีแนวโน้มฟื้น
ตัวอย่างช้า ๆ ท่ามกลางเศรษฐกิจโลกที่ยังคงเปราะบางและปัจจัยเสี่ยงด้านลบที่เพิ่มสูงขึ้น.เรียกใช้เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 จาก https://www.scbeic.com/th/detail/product/seafood-121124
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). เศรษฐกิจสีน้ำเงินของไทย: เดินอย่างไรให้ถึงความยั่งยืนทางทะเล. เรียกใช้เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2569 จาก https://researchcafe.tsri.or.th/sustainability/
สำนักงานวิจัยและพัฒนาการศึกษา. (ม.ป.ป.). แนวคิดเศรษฐกิจสีน้ำเงิน (Blue Economy) : พลังขับเคลื่อนกองทัพเรือไทยสู่บทบาทนำในภูมิภาค. เรียกใช้เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2569 จาก ttps://www.navalsymposium.navy.mi.th/file/article6.pdf
สำนักประชาสัมพันธ์เขต 2 อุบลราชธานี. (2566). ไทยถือเป็นผู้ส่งออกอาหารทะเลแปรรูปรายใหญ่อันดับ 5 ของโลก ทำรายได้เกือบ 2 แสนล้านบาทต่อปี ตัวเลขเกือบ 2 แสนล้านบาทที่ได้มาในวันนี้คงไม่เกิดขึ้นถ้าการแก้ปัญหาการทำประมงของไทยไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง. เรียกใช้เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 จาก
https://region2.prd.go.th/th/content/category/detail/id/1169/iid/162190
อัจฉรา จันทร์ฉาย, & อรรณพ ตันละมัย. (2542). การจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป. รายงานผลการวิจัยทุนวิจัยกองทุนรัชดาภิเษกสมโภช.
อุดมศักดิ์ สินธิพงษ์. (2557). มาตรการทางกฎหมายสำหรับการจัดการร่วมในทรัพยากรธรรมชาติ: ศึกษาการประมงทะเลพื้นบ้าน. วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎี
บัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
Brundtland, G. H. (1987). Our common future. Oxford University Press.
Dietz, T., Ostrom, E., & Stern, P. C. (2003). The struggle to govern the commons.
Science, 302(5652), 1907–1912. https://doi.org/10.1126/science.1091015
Ellen MacArthur Foundation. (2013). Towards the circular economy: Economic and business rationale for an accelerated transition. Ellen MacArthur Foundation.
Kotter, J. P. (1996). Leading change. Harvard Business School Press.
Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda
United Nations Environment Programme. (2021). Measuring progress towards the sustainable blue economy: A proposed framework for indicators
and monitoring. UNEP.
World Bank. (2023). The potential of the blue economy: Increasing long-term benefits of the sustainable use of marine resources for small island developing states and coastal least developed countries. World Bank.
World Commission on Environment and Development. (1987). Our common
future. Oxford University Press.
