การวิเคราะห์อิทธิพลของการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์ที่มีต่อทักษะการคิดของนิสิตระดับบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตหนองคาย
คำสำคัญ:
การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์, โยนิโสมนสิการ, ทักษะการคิด, นิสิตระดับบัณฑิตศึกษา, พุทธบูรณาการบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์ 2) ศึกษาระดับทักษะการคิด และ 3) วิเคราะห์อิทธิพลของการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์ที่มีต่อทักษะการคิดของนิสิตระดับบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตหนองคาย เป็นการวิจัยเชิงปริมาณแบบสำรวจเชิงอธิบาย กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ นิสิตระดับบัณฑิตศึกษา จำนวน 40 รูป/คน คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและความเชื่อมั่น สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ
ผลการวิจัยพบว่า 1) การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์โดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄ = 4.21, S.D. = 0.42) โดยด้านโยนิโสมนสิการมีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด (x̄ = 4.30, S.D. = 0.39) 2) ทักษะการคิดโดยรวมอยู่ในระดับมาก (x̄ = 4.18, S.D. = 0.45) โดยการคิดวิเคราะห์มีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด (x̄ = 4.22, S.D. = 0.43) และ 3) การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์มีอิทธิพลเชิงบวกต่อทักษะการคิดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 (β = 0.62, t = 6.12, p < .001) และสามารถอธิบายความแปรปรวนของทักษะการคิดได้ร้อยละ 62 (R² = 0.62) องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยชี้ให้เห็นว่า โยนิโสมนสิการ เป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมโยงการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมตามแนวพุทธศาสตร์กับการพัฒนาทักษะการคิดระดับสูง และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงพุทธบูรณาการเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษาได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
นนทพงศ์ พรนวยทรากูล, และคณะ. (2566). การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมบนฐานพุทธบูรณาการเพื่อพัฒนาการเรียนรู้เชิงลึกของผู้เรียน. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 14(2), 67–84.
พระครูธีรพล. (2566). การพัฒนาทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ของนิสิตระดับอุดมศึกษา. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์, 10(2), 115–128.
พระครูศรีปริยัติ. (2565). การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารพุทธจิตวิทยา, 7(1), 33–47.
พระปลัดณัฐพล. (2566). การประยุกต์โยนิโสมนสิการเพื่อพัฒนาการคิดวิเคราะห์ของผู้เรียนระดับอุดมศึกษา. วารสารวิชาการพระพุทธศาสนา, 12(1), 89–103.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2562). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 34). มูลนิธิการศึกษาเพื่อสันติภาพพระธรรมปิฎก.
พระมหาสมบัติ. (2564). โยนิโสมนสิการกับการพัฒนาปัญญาในกระบวนการเรียนรู้เชิงพุทธ. วารสารพุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 8(2), 1–15.
พระมหาวุฒิ. (2564). การจัดการเรียนรู้เชิงพุทธบูรณาการเพื่อพัฒนาทักษะการคิดของนิสิตระดับอุดมศึกษา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(4), 1650–1663.
สุภัทรา ศรีบุญเรือง. (2565). การพัฒนาทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ของผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 45(1), 75–91.
Deeshine, P., Siriwan, S., & Kittiyanavisit, P. (2021). Buddhist integrated learning and the enhancement of critical thinking skills among university students. Journal of Educational Research and Innovation, 15(2), 45–58.
Dewey, J. (1933). How we think: A restatement of the relation of reflective thinking to the educative process. D.C. Heath.
Ennis, R. H. (2023). Critical thinking across the curriculum: A vision. Educational Philosophy and Theory, 55(4), 389–402.
Facione, P. A. (2023). Critical thinking: What it is and why it counts (Updated ed.). Insight Assessment.
Hague, C. (2024). Participatory learning and higher-order thinking skills in higher education. International Journal of Educational Development, 102, 102891.
Hattie, J. (2023). Visible learning: The sequel. Routledge.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2018). Cooperative learning: The foundation for active learning. In S. Brito (Ed.), Active learning—Beyond the future. IntechOpen.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2023). Cooperative learning and student achievement: New evidence from higher education. Journal of Educational Psychology, 115(3), 415–431.
OECD. (2024). Education at a glance 2024: OECD indicators. OECD Publishing.
UNESCO. (2023). Reimagining our futures together: A new social contract for education. UNESCO Publishing.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
World Economic Forum. (2025). The future of jobs report 2025. World Economic Forum.
