การบริหารเชิงพุทธ : ภาวะผู้นำบนฐานแห่งธรรม

ผู้แต่ง

  • จริยา ทองคำ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีธรรมโศกราช
  • พระปกรณ์ สมาจาโร (นุชม่วง) มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัยวิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช
  • พระครูบวรชัยวัฒน์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีธรรมโศกราช

คำสำคัญ:

การบริหารเชิงพุทธ, ภาวะผู้นำ, ภาวะผู้นำเชิงพุทธ

บทคัดย่อ

บทความเรื่อง การบริหารเชิงพุทธ : ภาวะผู้นำบนฐานแห่งธรรม ในยุคที่เทคโนโลยีและโลกาภิวัตน์ผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว องค์กรต่าง ๆ เผชิญกับความท้าทายที่ซับซ้อน การบริหารจัดการที่มุ่งเน้นเพียงผลกำไรอาจไม่เพียงพออีกต่อไป "การบริหารเชิงพุทธ" (Buddhist Management) จึงเป็นแนวทางที่น่าสนใจ ซึ่งเป็นการผสานหลักธรรมในพระพุทธศาสนาเข้ากับการบริหารสมัยใหม่ เพื่อสร้าง "ภาวะผู้นำบนฐานแห่งธรรม" และนำไปสู่การก่อตั้ง "วัฒนธรรมองค์กรที่ยึดถือคุณธรรมเป็นหลัก" อย่างแท้จริง โดยยึดถือประโยชน์ส่วนรวมเป็นสำคัญ หลักธรรมเพื่อการบริหารจัดการ การบริหารเชิงพุทธไม่ใช่เพียงการนำพิธีกรรมทางศาสนามาใช้ แต่เป็นการน้อมนำ หลักธรรมที่เป็นสากล มาปรับใช้ในการตัดสินใจและการปฏิบัติงาน เช่น หลักอิทธิบาท 4 ส่งเสริมให้เกิด ความมุ่งมั่น พากเพียร ใส่ใจ และใช้ปัญญาในการพิจารณาตรวจสอบ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาตนเองและทีมงานให้มีคุณภาพ มีจริยธรรม และทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ หลักพรหมวิหาร 4 สร้างภาวะผู้นำที่มีความ เข้าใจ เห็นอกเห็นใจ และปรารถนาดีต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่าย ผู้นำที่ดำเนินตามหลักธรรมนี้จะมี "สติ" ในการบริหารจัดการ ทำให้การตัดสินใจตั้งอยู่บนฐานของความรอบคอบ ยุติธรรม และมองเห็นผลกระทบในระยะยาว ความสำเร็จที่แท้จริงของการบริหารเชิงพุทธจึงเป็นทางออกที่ชาญฉลาดสำหรับองค์กรสมัยใหม่ที่ต้องการความมั่นคงท่ามกลางความผันผวน โดยใช้ ธรรมะเป็นเข็มทิศนำทาง ในการสร้าง ผู้นำที่มีจิตสำนึกและความรับผิดชอบ (Conscious Leadership) และสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เข้มแข็งจากภายในสู่ภายนอก การสร้าง ความเชื่อมั่นและความไว้วางใจ เป็นรากฐานสำคัญของความยั่งยืนอย่างไม่หยุดยั้ง ความสำเร็จที่แท้จริง ในมุมมองนี้ จึงไม่วัดกันที่ตัวเลขผลกำไรเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึง ความผาสุกของบุคลากรและสังคมไปพร้อมกัน

เอกสารอ้างอิง

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2549). พุทธวิธีบริหาร. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.

พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2550). พุทธบริหาร: ศิลปะการบริหารจัดการแนวพุทธ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). ธรรมะกับการบริหารงาน. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). ภาวะผู้นำ: ขุมทรัพย์นักบริหาร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์พิมพ์สวย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). ภาวะผู้นำ: ขุมพลังแห่งความสำเร็จที่ยั่งยืน. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.

พระชลญาณมุนี. (2561). ภาวะผู้นำเชิงพุทธ. กรุงเทพฯ: โอ.เอส. พริ้นติ้ง เฮ้าส์.

พระมหานิกร ฐานุตฺตโร. (2563). ภาวะผู้นำทางการจัดการเชิงพุทธ. พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับแก้ไข). (2534). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา.

นงลักษณ์ สุทธิวัฒนพันธ์. (2539). การพัฒนาบุคลิกผู้นำและผู้บริหาร (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: บริษัท เคล็ดไทย จำกัด.

ไพโรจน์ ภู่ต้อง. (2562). ภาวะผู้นำเชิงพุทธ: การบูรณาการเพื่อการบริหารองค์กรยุคใหม่. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 3845–3859.

รัชณีย์ เจริญนนท์. (2564). หลักธรรมสังคหวัตถุ 4: หัวใจของงานบริหารทั่วไป. วารสารพุทธปรัชญาวิวัฒน์, 290–300.

วิรัช วิรัชนิภาวรรณ. (2560). การบริหารจัดการและการบริหารสาธารณะ: จริยธรรม ธรรมาภิบาล การป้องกันการทุจริตและประพฤติมิชอบ. กรุงเทพฯ: เอ็กซ์เปอร์เน็ท.

วิโรจน์ สารรัตนะ. (2556). กระบวนทัศน์ใหม่ทางการศึกษา: กรณีทัศนะต่อภาวะผู้นำและการบริหาร. กรุงเทพฯ: ทิพยวิสุทธิ์.

ศิริวรรณ เสรีรัตน์ และคณะ. (2545). องค์การและการจัดการฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพฯ: ธรรมสาร.

สมปราชญ์ วุฒิจันทร์. (2562). ภาวะผู้นำเชิงพุทธกับการบริหารจัดการรัฐแนวใหม่. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 4815–4830.

สัญญา เคณาภูมิ, และเสาวลักษณ์ โกศลกิตติอัมพร. (2560). กรอบแนวคิดการศึกษาวางแผนและการบริหารแผน. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 389–411.

สัมฤทธิ์ กาเพ็ง. (2562). ภาวะผู้นำเชิงพุทธ .(พิมพ์ครั้งที่ 3). มหาสารคาม: อภิชาตการพิมพ์.

สุภาภรณ์ มาตังคะ. (2561). ภาวะผู้นำเชิงพุทธ: รูปแบบและกระบวนการพัฒนาในองค์กรยุคใหม่. วารสารพุทธศาสตร์ปรัชญา.

แสงอาทิตย์ ไทยมิตร. (2558). พุทธวิธีการบริหารกับจริยธรรมภาวะผู้นำเชิงพุทธในสถานศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มมร คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 13–24.

อุทัย หิรัญโต. (2523). การปกครองท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-02-28

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ