จากนุ่งขาวสู่ชุดดำ: การเปลี่ยนผ่านของคติความเชื่อ และวัฒนธรรมการไว้ทุกข์ในสังคมไทย
คำสำคัญ:
การไว้ทุกข์, ทวิภาวะเชิงสัญลักษณ์, อิทธิพลตะวันตกบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความหมายทางประวัติศาสตร์ของสีขาวในฐานะสัญลักษณ์ของการไว้ทุกข์ในสังคมไทย 2) เพื่อวิเคราะห์อิทธิพลทางสังคม การเมือง และวัฒนธรรมตะวันตกที่มีบทบาทต่อการเปลี่ยนผ่านสู่การใช้สีดำเป็นสีหลักของการไว้ทุกข์ในปัจจุบัน และ 3) เพื่อเปรียบเทียบและทำความเข้าใจการคงอยู่และการประยุกต์ใช้สีขาวและสีดำในพิธีกรรมไว้ทุกข์ของสังคมไทยร่วมสมัยการวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยการวิเคราะห์เอกสารทางประวัติศาสตร์ งานศิลปวัฒนธรรม และคัมภีร์ทางพุทธศาสนาเป็นแหล่งข้อมูลหลัก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความทางประวัติศาสตร์เชิงวิพากษ์
ผลการวิจัยสรุปได้ว่า การเปลี่ยนผ่านจาก “นุ่งขาว” สู่ “ชุดดำ” นั้น ไม่ได้เป็นไปตามธรรมชาติ แต่ถูกขับเคลื่อนโดย อิทธิพลทางการเมืองและสังคม ในช่วงการปฏิรูปประเทศ (สมัยรัชกาลที่ 5) ซึ่งเป็นการรับเอา ธรรมเนียมการไว้ทุกข์แบบตะวันตก มาใช้เพื่อแสดงถึง ความเป็นอารยะและสากล ทำให้สีดำได้รับการสถาปนาเป็น บรรทัดฐานทางสังคม และ สัญลักษณ์เชิงโลกียะ องค์ความรู้ใหม่คือ การเปลี่ยนแปลงนี้ได้นำไปสู่สภาวะ “ทวิภาวะเชิงสัญลักษณ์” โดยที่สีดำทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางสังคมและเศรษฐกิจ ในขณะที่ สีขาว ยังคงดำรงอยู่เป็น สัญลักษณ์เชิงจิตวิญญาณ ของความบริสุทธิ์และการปล่อยวางตามหลัก พุทธธรรม การคงอยู่ร่วมกันนี้สะท้อนถึง ความยืดหยุ่นทางวัฒนธรรม ของสังคมไทย และนำไปสู่การประยุกต์ใช้หลัก ธรรมาภิบาลแห่งความอาลัย ในพิธีกรรมไว้ทุกข์ปัจจุบัน ข้อเสนอแนะจึงมุ่งเน้นการส่งเสริมความเข้าใจในปรัชญาสีขาวดั้งเดิมเพื่อการอนุรักษ์คุณค่าอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ชัชวาล ชื่นสงวน. (2566). พุทธปรัชญาสี: การตีความสัญลักษณ์ของสีในพิธีกรรมทางศาสนา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 12(3), 88-105.
ธำรงค์ศักดิ์ สรเดช. (2564). การสื่อความหมายของสีในงานศพไทย: การเปลี่ยนผ่านทางสังคม
วัฒนธรรมจากยุคดั้งเดิมถึงยุคสมัยใหม่. วารสารศิลปวัฒนธรรมศึกษา, 10(1), 45-68.
ปรีชา พิศิษฐ์สุพจน์. (2565). การวิเคราะห์พิธีกรรมทางพุทธศาสนาในบริบทการจัดการความ ตายของสังคมไทยร่วมสมัย. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยา, 15(2), 55-78.
พระมหาบุญไทย ปัญญา. (2565). การประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการจัดการ
ความโศกเศร้าในสังคมไทย. วารสารวิชาการคณะสงฆ์, 2(4), 112-130.
วิมล พลขันธ์. (2564). คติชนกับการสร้างความหมาย: การดำรงอยู่ของผีบรรพบุรุษในพิธีศพไทย. วารสารวัฒนธรรมศึกษา, 14(1), 22-45.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2566). พุทธธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 34). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สุวดี มีศรี. (2563). การแต่งกายไว้ทุกข์ของสตรีชั้นสูงในสมัยรัตนโกสินทร์: การศึกษาเปรียบเทียบจากเอกสารประวัติศาสตร์. วารสารศิลปกรรมศาสตร์, 19(3), 115-138.
Gaba, S. (2021). The Global Shift in Mourning Wear: A Historical Perspective on the Adoption of Black. International Journal of Costume and Fashion, 21(2), 79-98.
Kitiarsa, P. (2022). Mourning in Monarchy: Rituals and Political Symbolism in Contemporary Southeast Asia. Asian Studies Review, 46(3), 435-455.
Lee, Y., & Kim, M. (2023). Color Symbolism in Funeral Rites: Cross-Cultural Analysis of Asia and the West. Journal of Cultural Exchange and Global Understanding, 7(1), 22-40.
