รางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุยของวังบางคอแหลม
คำสำคัญ:
ระนาดเอก, เจ๊กฮุย, กระสวน, ใบโขนระนาดเอกบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพัฒนาการทางประวัติศาสตร์และบริบททางวัฒนธรรมของรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุยของวังบางคอแหลม 2) วิเคราะห์กระสวนและองค์ประกอบเชิงโครงสร้างของรางระนาดเอก และ 3) สังเคราะห์อัตลักษณ์เชิงช่างและคุณค่าภูมิปัญญาด้านการสร้างเครื่องดนตรีไทย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีไทยและสกุลช่างเจ๊กฮุย จำนวน 3 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า 1) รางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุยของวังบางคอแหลมมีพัฒนาการสัมพันธ์กับบริบทวัฒนธรรมดนตรีไทยในราชสำนักสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และสะท้อนคุณค่าทางศิลปวัฒนธรรมของชนชั้นนำไทยในอดีต 2) กระสวนและองค์ประกอบเชิงโครงสร้างของรางระนาดเอกมีลักษณะเฉพาะทางช่าง ได้แก่ ตัวรางมีรูปทรงอ่อนช้อยได้สัดส่วน ใบโขนมีส่วนเว้าโค้งประณีต การฝังคิ้วเดินเส้นด้วยไม้ดำดงและไม้โมกมันมีความแนบสนิทกับเนื้อไม้ เท้าระนาดเป็นลวดลายฐานสิงห์แบบพานแว่นฟ้า และตะขอแขวนผืนระนาดทำด้วยโลหะเงิน และ 3) อัตลักษณ์เชิงช่างของรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุยสะท้อนภูมิปัญญาช่างไทยด้านงานไม้ ศิลปกรรม และสุนทรียศาสตร์ทางดนตรี โดยกระสวนดังกล่าวได้กลายเป็นต้นแบบสำคัญของการพัฒนารูปแบบรางระนาดเอกในยุคต่อมา อันนำไปสู่การอนุรักษ์และต่อยอดองค์ความรู้งานช่างเครื่องดนตรีไทยร่วมสมัยอย่างมีคุณค่าเชิงวัฒนธรรมและเชิงวิชาการ
เอกสารอ้างอิง
กรวลี พงษ์แตง และ วีระ พันธุ์เสือ. (2560). ดนตรีไทยบ้านอรรถกฤษณ. วารสารศิลปกรรมศาสตร์, 12(2), 45–62.
กามเทพ ธีรเลิศรัตน์. (2560). เครื่องดนตรีไทยประเภทตี: แนวคิดด้านโครงสร้างและคุณภาพเสียง. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ดิเรก กล้าหาญ. (2568). สัมภาษณ์เกี่ยวกับลักษณะเฉพาะของรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุย. สัมภาษณ์, 12 มกราคม 2568.
สำรวย ภาคเพียร. (2569). สัมภาษณ์เกี่ยวกับคุณค่าทางศิลปกรรมของรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุย. สัมภาษณ์, 20 มกราคม 2569.
เสงี่ยม เพิ่มสิน. (2567). สัมภาษณ์เกี่ยวกับประวัติและการสืบทอดรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุยแห่งวังบางคอแหลม. สัมภาษณ์, 18 ธันวาคม 2567.
เสงี่ยม เพิ่มสิน. (2568). สัมภาษณ์เกี่ยวกับการอนุรักษ์และการสืบทอดรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุย. สัมภาษณ์, 15 มกราคม 2568.
สวง ศรีผ่อง. (2558). ประวัติและพัฒนาการของสกุลช่างเจ๊กฮุย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ศิลปวัฒนธรรมไทย.
สวง ศรีผ่อง. (2559). แนวคิดการสร้างรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ดุริยางคศิลป์ไทย.
สวง ศรีผ่อง. (2560). สัมภาษณ์เกี่ยวกับหลักการเลือกไม้และการสร้างรางระนาดเอกสกุลช่างเจ๊กฮุย. สัมภาษณ์, 10 กุมภาพันธ์ 2560.
วุฒิพงศ์ เถาลัดดา. (2561). กรรมวิธีการสร้างระนาดเอกของครูชลอ ใจชื้น. วารสารดุริยางคศิลป์ไทย, 5(1), 91–107.
Garzoli, J., & Hin-on, T. (2023). Thai musicology in context: Epistemic disparities in Thai and Western ways of knowing Thai music. Journal of Southeast Asian Studies, 54(2), 145–162.
ookcharoenphol, D., Thumwarin, P., Purahong, B., & Chewprecha, S. (2004). Sound synthesis for Thai musical instrument using Hilbert-transform frequency shifter. New York, NY: IEEE Press.
