การเสริมสร้างสุขภาพจิตผู้สูงอายุ ตามแนวทางการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น กรณีศึกษาสถาบันพลังจิตตานุภาพ จังหวัดตาก

ผู้แต่ง

  • คุณากร สุปน อาจารย์ กลุ่มวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ สาขาศิลปศาสตร์ คณะบริหารธุรกิจและศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ตาก
  • ธันย์นรี พรไพรเพชร อาจารย์ กลุ่มวิชาสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ สาขาศิลปศาสตร์ คณะบริหารธุรกิจและศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ตาก

คำสำคัญ:

สุขภาพจิต, ผู้สูงอายุ, แนวทางการปฏิบัติ, สมาธิเบื้องต้น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบสุขภาพจิตของผู้สูงอายุตามแนวทางการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น กรณีศึกษาสถาบันพลังจิตตานุภาพ จังหวัดตาก ก่อนและหลังจากการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น ประชากร คือ อายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป ที่เข้าร่วมการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้นตามแนวทางสถาบันจิตตานุภาพ ที่สมัครใจเข้ารับการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น อย่างน้อย 1 เดือน จำนวน 21 คน เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง (Quasi-experimental design) ร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ ดัชนีชี้วัดสุขภาพจิตคนไทยฉบับสมบูรณ์ มีค่าความน่าเชื่อถือของทั้งฉบับเท่ากับ 0.87 ค่าสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ คือ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าสถิติ t-test

ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุก่อนปฏิบัติสมาธิเบื้องต้นมีสุขภาพจิตเท่ากับคนทั่วไป รองลงมาคือ
มีสุขภาพจิตต่ำกว่าคนทั่วไป และมีสุขภาพจิตสูงกว่าคนทั่วไป ผู้สูงอายุหลังปฏิบัติสมาธิเบื้องต้นมีสุขภาพจิตเท่ากับคนทั่วไป รองลงมาคือ มีสุขภาพจิตมากกว่าคนทั่วไป และมีสุขภาพจิตต่ำกว่าคนทั่วไป ผลการเปรียบเทียบสุขภาพจิตของผู้สูงอายุก่อนและหลังปฏิบัติก่อนปฏิบัติตามแนวทางการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น กรณีศึกษาสถาบันพลังจิตตานุภาพ จังหวัดตาก เป็นระยะเวลา 1 เดือน พบว่า แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกของสุขภาพจิตหลังการฝึกสมาธิเบื้องต้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2564). สิทธิและสวัสดิการผู้สูงอายุ. https://www.dop.go.th/th/know/15/646.

กรมสุขภาพจิต. (2545). สุขภาพจิตคืออะไร. https://dmh.go.th/faq/mentalhealth.asp.

กรมสุขภาพจิต. (2558). มาตรฐานการส่งเสริมสุขภาพจิตและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตสำหรับโรงพยาบาลชุมชน. (พิมพ์ครั้งที่ 1). สำนักพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

กรมสุขภาพจิต. (2564). ดูแลสุขภาพกาย-สุขภาพจิต เพื่อความสุขและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น,

https://dmh.go.th/news-dmh/view.asp?id=30554.

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2564) การเพิ่มขึ้นของผู้สูงอายุ ความท้าทายต่อระบบ

สวัสดิการสังคมไทย. https://opendata.nesdc.go.th/dataset/3d52c7fd-b4d1-4040-aeaa-

fc854c/resource/5f575779-78dd-4b0e-b41a-f3f79c6344bb/download/5.-..pdf.

กนกภรณ์ ทองคุ้ม, นริสรา พึ่งโพธิ์สภ, นันท์ชัตสัณห์ สกุลพงศ์. (2564). พลังสุขภาพจิตในผู้สูงอายุ แนวคิดและ

แนวทางการเสริมสร้างพลังสุขภาพจิต, วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา,

(1), 105-116.

กลุ่มนโยบายและยุทธศาสตร์ กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2565). สถิติผู้สูงอายุ ปีพ.ศ. 2565.

htts://www. dop.go.th/th/know/side/1/1/1962.

กาญจนา หาญศรีวรพงศ์ และ พระมหามิตร ฐิตปญฺโญ. (2562). สมาธิกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตมนุษย์.

วารสารวิชาการธรรมทรรศน์. 19(1). 287-295.

กานดาวสี มาลีวงษ์. (2560). สังคมผู้สูงอายุกับประเด็นปัญหา.

https://mwi.anamai.moph.go.th/th/elderly-group/download/?did=178839&id

=37240&reload=.

ชมรมพุทธศาสตร์สากล. (2566). ประโยชน์ของสมาธิ. https://www.ibsofficial.com/meditation2/.

ประกาศิต ประกอบผล. (2560). การพัฒนาคุณภาพจิตตามแนววิปัสสนากรรมฐาน. วารสารวไลยอลงกรณ์

ปริทัศน์ (มนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์), 7(3), 85-100.

พึ่งเนตร สฤษดิ์นิรันดร์ และ อาคม อารยาวิชานนท์. (2563). สมาธิบำบัดทางการแพทย์.

วารสารสรรพสิทธิเวชสาร, 41(1), 29-40.

พระครูสิริพุทธิศาสตร์ (นพรักษ์ นาเมือง), ธานี สุวรรณประทีป และ วิโรจน์ คุ้มครอง. (2566). การเสริมสร้างสุขภาพจิตของผู้สูงอายุตามหลักวิปัสสนาภาวนา : กรณีศึกษา ชุมชนวัดสุคนธาราม อำเภอบางซ้าย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย. 5(5). กันยายน – ตุลาคม.

พระไตรปิฎก. (2545). พระไตรปิฎกเล่มที่ 1 พระวินัยปิฎก เล่มที่ 1 มหาวิภังค์ ภาค 1.

https://84000.org/tipitaka/read/?index_1.

พระธรรมมงคลญาณ (วิริยังค์ สิรินฺธโร) (2558). หลักสูตรคุรุสาสมาธิ เล่ม 2, โรงพิมพ์ห้างหุ้นส่วนจำกัด 9119

เทคนิค พริ้นติ้ง.

พระไพศาล วิสาโล. (2550). สุขภาพองค์รวมกับสุขภาพสังคม. เอกสารประกอบการประชุมวิชาการประจำปี

การพัฒนาและรับรองคุณภาพโรงพยาบาล ครั้งที่ 8 วันที่ 13-16 มีนาคม 2550, เมืองทองธานี.

ภมรพรรณ์ ยุรยาตร์. (2556.) สุขภาพจิตและการปรับตัวสู่สังคมสมัยใหม่. ภาควิชาจิตวิทยาการศึกษาและการแนะแนว คณะศึกษาศาสตร์ : มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2566). สังคมผู้สูงอายุนัยต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ. http://www.stou.ac.th/stouonlione/lorn/data/sec/Lom12/05-01.html.

ยุวดี พนาวรรต. (2560). การเสริมสร้างสุขภาพจิตผู้สูงวัยไทยด้วยวิปัสสนากรรมฐาน. สาขาวิชาพุทธจิตวิทยา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

โรงพยาบาลคลินิกและสถาบันด้านการศึกษาสุขภาพ. (2559), สาเหตุของปัญหาสุขภาพจิต. https://www.health2click.com/2018/09/17/สาเหตุของปัญหาสุขภาพจิต/.

ศรีเรือน แก้วกังวาล. (2549). จิตวิทยาพัฒนาการชีวิตทุกช่วงวัย. (พิมพ์ครั้งที่ 9). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุนิสา ค้าขึ้น, หฤทัย กงมหา, วิจิตร แผ่นทอง, ปรางทิพย์ ทาเสนาะ เอลเทอร์. (2563). ภาวะสุขภาพจิตและปัจจัยที่เกี่ยวข้องในผู้สูงอายุ. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี, 36(3), 150-163.

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการเสริมสร้างสุขภาพ (สสส.). (2561). การเปลี่ยนแปลงในผู้สูงอายุ. https://www.thaihealth.or.th/การเปลี่ยนแปลงในผู้สูงอายุ-2/.

สถาบันจิตตานุภาพ. (2567). ทำสมาธิทำไม., https://www.willpowerinstituteusa.com/th/ทำสมาธิทำไม.

อำพล จินดาวัฒนะ และคณะ. (2550). การสร้างเสริมสุขภาพ : แนวคิดหลักการและบทเรียนของไทย, สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน.

SDBMOVE, (2021, 9 สิงหาคม). สุขภาวะทางจิตที่ดีไม่เพียงมีประโยชน์ส่วนบุคคล แต่ยังช่วยลดค่าใช้จ่ายของรัฐด้านการดูแลสุขภาพด้วย. https://www.sdgmove.com/2021/08/09/mental-wellbeing-curb-social-and-health-care-cost/

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-05-26

รูปแบบการอ้างอิง

สุปน ค. ., & พรไพรเพชร ธ. . (2026). การเสริมสร้างสุขภาพจิตผู้สูงอายุ ตามแนวทางการปฏิบัติสมาธิเบื้องต้น กรณีศึกษาสถาบันพลังจิตตานุภาพ จังหวัดตาก. วารสารจิตวิทยาแห่งประเทศไทย, 24(1), 73–89. สืบค้น จาก https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JPsychol/article/view/7655

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย