บ้านน้อย: มรดกทางวัฒนธรรมและความหมายเชิงสัญลักษณ์ ในสังคมร่วมสมัย ของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ยวน ตำบลดอนแร่ อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและอธิบายความหมายและคุณค่าของบ้านน้อยวิเคราะห์บริบททางวัฒนธรรมและความหมายเชิงสัญลักษณ์ และเสนอแนวทางการสืบทอดและฟื้นฟูบ้านน้อยให้ดำรงอยู่ในบริบทวัฒนธรรมร่วมสมัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้แนวทางเชิงปรากฏการณ์วิทยา เพื่อเก็บข้อมูลเชิงลึกจากผู้มีประสบการณ์ตรงและมีบทบาทในพิธีกรรม ผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย ปราชญ์ชาวบ้านและนักปราชญ์ชุมชน ชาวบ้านที่มีส่วนร่วมในการสร้างหรือใช้บ้านน้อย เจ้าอาวาสวัดและผู้นำชุมชน รวมจำนวน 16 คน รวบรวมข้อมูลด้วยการบันทึกภาคสนาม การบันทึกเสียงและภาพประกอบการสัมภาษณ์ การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม ในพื้นที่ตำบลดอนแร่  อำเภอเมือง  จังหวัดราชบุรี  และการถอดความเพื่อนำมาวิเคราะห์เนื้อหา

          ผลการวิจัยพบว่า “บ้านน้อย” เป็นสัญลักษณ์สำคัญที่สะท้อนความเชื่อว่าเป็นที่อยู่อาศัยของวิญญาณหลังความตาย โดยหลังพิธีฌาปนกิจ บ้านน้อยจะถูกนำไปตั้งบริเวณริมสามแยกหรือสี่แยกในเชิงสัญลักษณ์เพื่อบอกทางให้วิญญาณกลับบ้าน ตามความเชื่อว่าหลังเสียชีวิตครบ 7 วัน วิญญาณจะเดินทางกลับสู่เรือนเดิม นอกจากนี้ การสร้างบ้านน้อยยังเป็นกระบวนการที่สะท้อนความสามัคคีของชุมชน ผู้ชายรับหน้าที่สร้างโครงบ้าน ส่วนผู้หญิงดูแลการจัดเตรียมเครื่องประกอบเมื่อสร้างเสร็จจะประกอบพิธีน้ำมนต์ธรณีสารเพื่อชำระสิ่งอัปมงคลและเป็นสิริมงคลแก่ผู้ร่วมพิธี พิธีตั้ง “ท้าวทั้งสี่” ก่อนการทำบ้านน้อย แสดงถึงการขอขมาและขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำทิศทั้งสี่ เพื่อให้การประกอบพิธีดำเนินไปอย่างราบรื่น เป็นการผสานความเชื่อทางพุทธและความเชื่อพื้นบ้านเข้าด้วยกันอย่างมีเอกลักษณ์ ข้อเสนอแนะ ควรจัดทำเอกสารและสื่อบันทึกพิธีกรรมบ้านน้อยของไท-ยวนไว้เป็นองค์ความรู้ของชุมชน เพื่อใช้ถ่ายทอดวัฒนธรรมแก่คนรุ่นใหม่ รวมถึงการเผยแพร่ให้สาธารณชนรับรู้คุณค่าด้านจิตวิญญาณและภูมิปัญญาท้องถิ่น คงไว้ซึ่งอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม