การรับรู้และการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับคาร์บอนฟุตพรินต์ที่มีผลต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิตของนักศึกษาคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยศิลปากร

สิริพร ฑิตะลำพูน; ณัฏฐ์วัฒน์ ธนพรรณสิน; ฐานทอง สุทธิบรรจง

ผู้แต่ง

สิริพร ฑิตะลำพูน มหาวิทยาลัยศิลปากร
ณัฏฐ์วัฒน์ ธนพรรณสิน มหาวิทยาลัยศิลปากร
ฐานทอง สุทธิบรรจง บริษัท สมใจนึก2559 จำกัด

คำสำคัญ:

คาร์บอนฟุตพรินต์, การรับรู้, การเข้าถึงข้อมูล, พฤติกรรมการใช้ชีวิต, นักศึกษา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการรับรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับคาร์บอนฟุตพรินต์ของนักศึกษา 2) ประเมินการเข้าถึงข้อมูลและอุปสรรคที่เกี่ยวข้อง 3) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้การเข้าถึงข้อมูล ความตระหนัก และพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ 4) เสนอแนะแนวทางในการพัฒนานโยบายและกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการลดคาร์บอนฟุตพรินต์ในมหาวิทยาลัย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน (Mixed Methods) โดยการวิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างนักศึกษาคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยศิลปากร จำนวน 400 คน ด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ (Stratified Random Sampling) ใช้แบบสอบถามออนไลน์เป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันอันดับสอง (2^nd-Order CFA) การวิเคราะห์กลุ่มแฝง (LPA) สหสัมพันธ์ของเพียร์สันและการถดถอยพหุคูณ สำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 35 คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่านักศึกษามีระดับการรับรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับคาร์บอนฟุตพรินต์โดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (𝑥̅ = 3.24,
S.D. = 0.86) ขณะที่ความตระหนักอยู่ในระดับสูง (𝑥̅= 3.89,
S.D. = 0.78) ช่องทางหลักในการเข้าถึงข้อมูล คือ สื่อสังคมออนไลน์ร้อยละ 68.00 โดยมีอุปสรรคสำคัญ คือ ความซับซ้อนของข้อมูล ร้อยละ 72.00 ผลการวิเคราะห์กลุ่มแฝงสามารถจำแนกนักศึกษาตามพฤติกรรมแวดล้อมได้เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มตระหนักสูง ร้อยละ 28.00 กลุ่มตระหนักปานกลาง ร้อยละ 45.00 และกลุ่มตระหนักต่ำ ร้อยละ 27.00 นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณพบว่า การรับรู้ความเข้าใจ และความตระหนักมีอิทธิพลทางบวกต่อพฤติกรรมการใช้ชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ขณะที่การเข้าถึงข้อมูลมีอิทธิพลทางอ้อมผ่านความเข้าใจและความตระหนัก ข้อเสนอแนะจากการวิจัยชี้ว่า มหาวิทยาลัยและคณะควรพัฒนาระบบการสื่อสารข้อมูลที่เข้าใจง่าย สอดคล้องกับบริบทของผู้เรียน โดยการย่อยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เป็นอินโฟกราฟิกหรือวิดีโอสั้น ควบคู่กับการบูรณาการเนื้อหาด้านคาร์บอนฟุตพรินต์เข้าสู่หลักสูตรการเรียนการสอน และการสร้างสภาพแวดล้อมในสถาบันที่เอื้อต่อการปฏิบัติจริงเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมยั่งยืนในระดับอุดมศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม

เอกสารอ้างอิง

Aaker, D. A. (1991). Managing brand equity: Capitalizing on the value of a brand name. The Free Press, 411-423.

Aaker, J. L. (1997). Dimensions of brand personality. Journal of Marketing Research, 34(3), 347–356. https://doi.org/10.1177/002224379703400304

Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T

Arnould, E. J., Price, L. L., & Zinkhan, G. M. (2004). Consumers (2nd Edition). McGraw-Hill.

Bates, M. J. (2002). Toward an integrated model of information seeking and searching. New Review of Information Behaviour Research, 3, 1–15.

Barth, M., & Rieckmann, M. (2012). Academic staff development as a catalyst for curriculum change toward education for sustainable development : an output perspective. Journal of Cleaner Production, 26, 28–36. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2011.12.011

Belloc, N. B., & Breslow, L. (1972). Relationship of physical health status and health practices. Preventive Medicine,1(3), 409–421. https://doi.org/10.1016/0091-7435(72)90014-X

Borgman, C. L. (2000). From Gutenberg to the global information infrastructure. MIT Press.

Case, D. O., & Given, L. M. (2016). Looking for information: A survey of research on information seeking, needs and behavior (4th Edition). Emerald Group Publishing.

Chatman, E. A. (1996). The impoverished life-world of outsiders. Journal of the American Society for Information Science, 47(3), 193–206. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4571(199603)47:3

Dagiliute, R., Liobikiene, G., & Minelgaite, A. (2018). Sustainability at universities: Students’ perceptions from Green and Non-Green universities. Journal of Cleaner Production, 181, 473–482. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.01.213

Finkbeiner, M. (2009). Carbon footprinting—Opportunities and threats. The International Journal of Life Cycle Assessment,14(2), 91–94. https://doi.org/10.1007/s11367-009-0064-x

Gefen, D., Karahanna, E., & Straub, D. W. (2003).Trust and TAM in online shopping : An Integrated Model1. MIS Quarterly, 27(1), 51–90. https://doi.org/10.2307/30036519

Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press.

Gössling, S. (2017). The Psychology of the Car: Automobile Admiration, Attachment, and Addiction. Elsevier.

Grunert, K. G., Hieke, S., & Wills, J. (2014). Sustainability labels on food products: Consumer motivation, understanding and use. Food Policy, 44, 177–189. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2013.12.001

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th Edition). Pearson.

Hertwich, E. G. (2005). Consumption and the rebound effect: An industrial ecology perspective. Journal of Industrial Ecology, 9, 85–98. https://doi.org/10.1162/1088198054084635

Hertwich, E. G., & Peters, G. P. (2009). Carbon footprint of nations: A global, trade-linked analysis. Environmental Science & Technology, 43(16), 6414–6420. https://doi.org/10.1021/es803496a

Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations across nations (2nd Edition). Sage Publications.

Intergovernmental Panel on Climate Change. (2014). Climate change 2014: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Core Writing Team, R. K. Pachauri, & L. A. Meyer, Edition). IPCC.

IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/

Iweka, O., Liu, S., Shukla, A., & Yan, D. (2019). Energy and behaviour at home: A review of intervention methods and practices. Energy Research & Social Science, 57. https://doi.org/10.1016/j.erss.2019.101238

Jaeger, P. T., & Bertot, J. C., (2010). Information policy and social justice. Government Information Quarterly, 27(4), 371–376.

Jones, C. M., & Kammen, D. M. (2011). Quantifying carbon footprint reduction opportunities for U.S. households and communities. Environmental Science & Technology, 45(9), 4088–4095. https://doi.org/10.1021/es102221h

Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.

Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling (4th Edition). Guilford Press.

Kollmuss, A., & Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior?. Environmental Education Research, 8(3), 239–260. https://doi.org/10.1080/13504620220145401

Kotler, P., & Keller, K. L. (2016). Marketing management (15th Edition). Pearson.

Lambrechts, W., & Van Liedekerke, L. (2014). Using ecological footprint analysis in higher education: Campus operations, curriculum development and engagement. Ecological Indicators, 62, 46–52. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2014.04.043

Leal Filho, W., Sima, M., Sharifi, A., Luetz, J. M., Salvia, A. L., Mifsud, M., ... & Dinis, M. A. P. (2021). Handling climate change education at universities: An overview. Environmental Sciences Europe, 33(1). https://doi.org/10.1186/s12302-021-00552-5

Leal Filho, W., Shiel, C., Paço, A., Mifsud, M., Ávila, L. V., Brandli, L. L., Molthan-Hill, P., Pace, P., Azeiteiro, U. M., Vargas, V. R., & Caeiro, S. (2019). Sustainable Development Goals and sustainability teaching at universities: Falling behind or getting ahead of the pack?. Journal of Cleaner Production, 232, 285–294. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.05.309

Loef, M., & Walach, H. (2012). The combined effects of healthy lifestyle behaviors on all-cause mortality: A systematic review and meta-analysis. Preventive Medicine, 55(3), 163–170. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2012.06.017

Lozano, R., Lukman, R., Lozano, F. J., Huisingh, D., & Lambrechts, W. (2013). Declarations for sustainability in higher education: becoming better leaders, through addressing the university system. Journal of Cleaner Production, 48, 10–19. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2011.10.006

Marchionini, G. (1995). Information seeking in electronic environments. Cambridge University Press.

Meyer, C., & Schwager, A. (2007). Understanding customer experience. Harvard Business Review, 85(2), 116–126.

Pachauri, R. K., & Reisinger, A. (Eds.). (2007). Climate change 2007: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Intergovernmental Panel on Climate Change.

Pandey, D., Agrawal, M., & Pandey, J. (2011). Carbon footprint: current methods of estimation. Environmental Monitoring and Assessment, 178, 135–160. https://doi.org/10.1007/s10661-010-1678-1

Peattie, K., & Crane, A. (2005). Green marketing: Legend, myth, farce or prophesy?. Qualitative Market Research: An International Journal, 8(4), 357–370. https://doi.org/10.1108/13522750510619733

Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1998). Welcome to the experience economy. Harvard Business Review, 76(4), 97–105.

Plummer, J. T. (1974). The concept and application of lifestyle segmentation : The Combination of two Useful Concepts Provides a Unique and Important View of the Market. Journal of Marketing, 38(1), 33–37. https://doi.org/10.1177/002224297403800106

Rahman, I., & Reynolds, D. (2019). The influence of values and attitudes on green consumer behaviour in the hospitality industry. International Journal of Hospitality & Tourism Administration, 20(1), 47–74. https://doi.org/10.1080/15256480.2017.1359729

Saracevic, T. (1996). Relevance reconsidered '96. Information science: Integration in perspective. Proceedings of Second International Conference on Conceptions of Library and Information Science, 201–218. Copenhagen: The Royal School of Librarianship.

Schiffman, L. G., & Kanuk, L. L. (2007). Consumer behavior (9th Edition). Pearson Prentice Hall.

Schwarz, N. (2000). Emotion, cognition, and decision making. Cognition & Emotion, 14(4), 433–440. https://doi.org/10.1080/026999300402753

Solomon, M. R. (2017). Consumer behavior: Buying, having, and being (12th Edition). Pearson.

Solomon, M. R., Bamossy, G., Askegaard, S., & Hogg, M. K. (2019). Consumer behaviour: A European perspective (7th Edition). Pearson.

Steg, L., Bolderdijk, J. W., Keizer, K., & Perlaviciute, G. (2015). An integrated framework for encouraging pro-environmental behaviour: The role of values, situational factors and goals. Journal of Environmental Psychology, 38, 104–115. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2014.01.002

Steinberger, J. K., Krausmann, F., & Eisenmenger, N. (2010). Global patterns of materials use: A socioeconomic and geophysical analysis. Ecological Economics, 69(5), 1148–1158.

Steptoe, A., Pollard, T. M., & Wardle, J. (1995). Development of a measure of the motives underlying the selection of food: The Food Choice Questionnaire. Appetite, 25(3), 267–284. https://doi.org/10.1006/appe.1995.0061

Stern, N. (2007). The economics of climate change: The Stern review. Cambridge University Press.

Thøgersen, J., & Nielsen, K. S. (2016). A better carbon footprint label. Journal of Cleaner Production, 125, 86–94. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.03.098

Turley, L. W., & Milliman, R. E. (2000). Atmospheric effects on shopping behavior: A review of the experimental evidence. Journal of Business Research, 49(2), 193–211. https://doi.org/10.1016/S0148-2963(99)00010-7

United Nations Environment Programme. (2020). Emissions gap report 2020, UNEP. Retrieved from https://www.unep.org/emissions-gap-report-2020

Van der Linden, S., Leiserowitz, A. A., Feinberg, G. D., & Maibach, E. W. (2015). The scientific consensus on climate change as a gateway belief: Experimental evidence. PLoS ONE, 10(2). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0118489

Whitley, C. T., Takahashi, B., Zwickle, A., Besley, J. C., & Lertpratchya, A. P. (2018). Sustainability behaviors among college students: an application of the VBN theory. Environmental Education Research, 24(2), 245–2622. https://doi.org/10.1080/13504622.2016.1250151

Whitmarsh, L., Seyfang, G., & O’Neill, S. (2011). Public engagement with carbon and climate change: To what extent is the public ‘carbon capable’?. Global Environmental Change, 21(1), 56–65. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2010.07.011

Wiedmann, T., & Minx, J. (2008). A definition of 'carbon footprint'. Ecological Economics Research Trends,2, 55–65.

Wilson, T. D. (1999). Models in information behaviour research. Journal of Documentation,55(3), 249–270. https://doi.org/10.1108/EUM0000000007145

World Health Organization. (2026).Healthy lifestyle. WHO. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet

Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd Edition). Harper & Row.

Young, W., Hwang, K., McDonald, S., & Oates, C. J. (2009). Sustainable consumption: Green consumer behaviour when purchasing products. Sustainable Development, 18(1), 20–31. https://doi.org/10.1002/sd.394

Zeithaml, V. A. (1988). Consumer perceptions of price, quality, and value: A means-end model and synthesis of evidence. Journal of Marketing, 52(3), 2–22. https://doi.org/10.1177/002224298805200302