วัฒนอธรรม ศิลปะเชิงแนวคิด สู่การพัฒนาท้องถิ่น : กรณีศึกษาแพร่แห่ระเบิด

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาวาทกรรม “แพร่แห่ระเบิด” ในฐานะเครื่องมือทางวาทกรรมที่กดทับและบิดเบือนอัตลักษณ์ของชุมชนท้องถิ่นผ่านการผลิตซ้ำภาพจำเชิงลบในสังคมไทย โดยใช้กรอบแนวคิด “วัฒนอธรรม” (Cultural Injustice) ที่เสนอขึ้นใหม่ เพื่ออธิบายกลไกของความไม่เป็นธรรมเชิงวัฒนธรรมที่แฝงตัวอยู่ในวาทกรรมและโครงสร้างอำนาจแบบศูนย์กลาง การศึกษานี้วิเคราะห์ความเชื่อมโยงระหว่างวาทกรรมกับการครอบงำเชิงสัญลักษณ์ และชี้ให้เห็นว่าศิลปะเชิงแนวคิด (Conceptual Art) สามารถทำหน้าที่เป็นกลไกวิพากษ์และฟื้นฟูอัตลักษณ์ของชุมชนได้อย่างมีพลัง กรณีศึกษา “ร้านกาแฟแห่ระเบิด” จังหวัดแพร่ ได้รับการวิเคราะห์ในฐานะพื้นที่ศิลปะชุมชน ที่ใช้กระบวนการสร้างสรรค์ทางวัฒนธรรมและกิจกรรมศิลปะเพื่อโต้กลับภาพจำเชิงลบ เปิดพื้นที่สนทนา และสร้างการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างคนในชุมชนและสาธารณชน นำไปสู่การขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืนผ่านการฟื้นฟูความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ตนเอง

ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า แนวคิด “วัฒนอธรรม” และศิลปะเชิงแนวคิดสามารถใช้เป็นเครื่องมือทางวิชาการและทางปฏิบัติในการวิเคราะห์ ท้าทาย และเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการครอบงำเชิงวัฒนธรรมในสังคมไทย