ความท้าทายต่อการเปลี่ยนแปลงบริบททางสังคมและส่งผลต่อการท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรมคุ้งบางกะเจ้า อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ

ผู้แต่ง

  • สิริโสภา องคณานุวงศ์ นักศึกษาหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาศิลปะและการออกแบบเชิงวัฒนธรรม คณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
  • อนุชา แพ่งเกสร ศาสตราจารย์ ร.ต.อ. ดร. หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาศิลปะและการออกแบบเชิงวัฒนธรรม คณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร

DOI:

https://doi.org/10.69598/decjournalartanddesign.5.34-59

คำสำคัญ:

ความท้าทาย, การเปลี่ยนแปลง, บริบททางสังคม, การท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรม, คุ้งบางกะเจ้า, พระประแดง, สมุทรปราการ

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นศึกษาความท้าทายต่อการท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรมคุ้งบางกะเจ้า อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งเป็นพื้นที่สีเขียวชานเมืองกรุงเทพมหานคร ที่มีชุมชนดั้งเดิมหลากหลายวัฒนธรรม วิถีเกษตร-คลอง และตลาดท่องเที่ยวชุมชน วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์ความเป็นมาของพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าเกี่ยวกับพหุวัฒนธรรมและเพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงบริบททางสังคมในพื้นที่คุ้งบางกะเจ้าเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรม โดยมีการวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวคิดทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องโดยการศึกษาสำรวจพื้นที่ สังเกตการณ์และFocus Group จำนวน 15 คนและใช้เวลาสำรวจพื้นที่หนึ่งสัปดาห์โดยใช้นักปั่นจักรยาน นำพาสู่พื้นที่ต่าง ๆ ที่เข้าถึงยาก และสรุปข้อมูลที่ได้วิเคราะห์และนำเสนอข้อเสนอแนะ งานวิจัยโดยรวมพบประเด็นในเรื่องประเพณีและวัฒนธรรมที่เปลี่ยนไปเป็นอย่างมาก แท้จริงแล้วประเพณีนี้ของพื้นที่มอญไม่ได้เกิดขึ้นตามวิถีชีวิตจริง หากแต่เพียงจัดเป็นการแสดงโชว์ในเทศกาล ภายในวัดหรือโรงเรียน เพื่อให้เกิดการเทศกาลท่องเที่ยวในช่วงสงกรานต์ ประเพณีแอบแฝงผลประโยชน์ทางการเมือง และงบประมาณของรัฐเพื่อจัดโครงการรองรับนักท่องเที่ยว คนในพื้นที่ย้ายออกซึ่งทำให้ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ของชุมชน เครือญาติ วัด และโรงเรียนสู่การสานต่อวิถีชีวิตความเชื่อและวัฒนธรรมที่ดีงาม คนนอกพื้นที่ย้ายเข้ามาทำธุรกิจ ซึ่งเป็นธุรกิจเชิงท่องเที่ยว รายได้จากการท่องเที่ยวจึงไม่ได้ลงชุมชนอย่างแท้จริง จึงมีข้อเสนอแนะให้การสร้างพื้นที่เรียนรู้และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม

การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนหลายกลุ่มและการจัดการเชิงนโยบายและเครือข่ายภาคีและรูปแบบการท่องเที่ยวที่จัดโดยชุมชน (CBT) ลดการพึ่งพางบประมาณส่วนกลางและเน้นการรื้อฟื้นวิถีชีวิตจริง

เอกสารอ้างอิง

กษิด์เดช เนื่องจำนงค์, กิตติกร นพอุดมพันธ์, และ รวิวรรณ วรรณวิไชย. (2566). สื่อพื้นบ้านกับการถวิลหาอดีต : พิธีรำเจ้าพ่อ–เจ้าแม่ของชาวมอญพระประแดง. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(5), 2767–2782.

การปิโตเลียมแห่งประเทศไทย. (2569ก). แสดงกลุ่มชาติพันธุ์ ด้านขวากลุ่มชาวมอญและด้านซ้ายชาวจีนที่มาอาศัยในพระประแดง [ภาพถ่าย]. สวนศรีนครเขื่อนขันธ์บางกะเจ้า. https://www.suansri-bangkachao.com/

การปิโตเลียมแห่งประเทศไทย. (2569ข). ภาพวาดเมืองนครเขื่อนขันธ์ในภาพมีสถาปัตยกรรมไทย (วัดไทย) จีน (เก๋งจีน) และมอญ (เจดีย์มอญ) [ภาพถ่าย]. สวนศรีนครเขื่อนขันธ์บางกะเจ้า. https://www.suansri-bangkachao.com/

เกศสิรินทร์ แพทอง. (2546). การปรับเปลี่ยนอัตลักษณ์และวิธีการดำรงรักษาอัตลักษณ์สำคัญของชาวมอญ อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ [วิทยานิพนธ์ปริญญาพัฒนบริหารศาสตรมหาบัณฑิต, สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์]. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ. https://doi.org/10.14457/NIDA.the.2003.293

นครเขื่อนขันธ์ ปากลัด-พระประแดง. (2025). แผนที่คุ้งบางกะเจ้าที่ปรากฏว่าเป็นสวนผลไม้ดั่งเดิม. [Image attached] [Status update]. Facebook. https://www.facebook.com/photo/?fbid=1131574482341205&set=a.464562022375791

ผจงวาด พูลแก้ว, มาลี สินธุประมา, ปราณี ศรีเรืองฤทธิ์, และ ลัดดาวัลย์ วงษ์ษา. (2555). การเล่นสะบ้าของชุมชนมอญ อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 9(44), 223–230. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/SNGSJ/article/view/10456

พรอรพิชญ์ คัจวัฒนะ. (28 ตุลาคม 2563). เปิดปฏิบัติการ #SAVEคุ้งบางกะเจ้า ปอดของกรุงเทพฯ ด้วยนวัตกรรม และแนวคิดจากคณะทำงานด้านการจัดการขยะ โครงการ OUR Khung BangKachao. [ภาพถ่าย]. SALIKA. https://www.salika.co/2020/10/28/waste-management-gc-gpsc-in-bangkajao/

ภูมรินทร์ ขำมิน. (2562). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวพหุวัฒนธรรม ถนนคนเดินแม่จัน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยพะเยา]. คลังทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ของมหาวิทยาลัยพะเยา. https://updc.up.ac.th/items/4acd112f-75ab-45ca-9d34-4becca66250d

เมธิดา อาคมธน. (2561). อัตลักษณ์ของชาวมอญ หมู่บ้านมอญทรงคนอง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ [สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต, ภาควิชามานุษยวิทยา, คณะโบราณคดี, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. คลังทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ของมหาวิทยาลัยศิลปากร. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/15245

ราณี อมรินทร์รัตน์. (2561). การศึกษาเปรียบเทียบความต้องการของนักท่องเที่ยวในการท่องเที่ยวชุมชน: กรณีศึกษา ชุมชน 6 แห่ง ในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ วไลยอลงกรณ์, 13(2), 86–94.

สรรเกียรติ กุลเจริญ. (2558). การเปลี่ยนแปลงของวัฒนธรรมท้องถิ่น: ศึกษากรณีงานประเพณีสงกรานต์พระประแดง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ [ดุษฎีนิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา]. คลังทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ของมหาวิทยาลัยบูรพา. https://buuir.buu.ac.th/xmlui/handle/1234567890/10327

หนึ่งนุช หอมหวล. (2561). การพัฒนาศักยภาพพื้นที่ร่องสวนผลไม้เพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์: กรณีศึกษาพื้นที่ร่องสวนผลไม้ตำบลบางกะเจ้า อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารการวิจัยและการศึกษาด้านสถาปัตยกรรมและการผังเมือง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 5(2), 97–112. https://doi.org/10.56261/jars.v5i2.169165

องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษ เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. (2565). คู่มือท่องเที่ยวคุ้งบางกะเจ้า 6 เส้นทาง 2 เทศกาล. อพท. https://www.dasta.or.th/th/microsite/dastaarea9

อัซลีนาร์ อูเซ็ง และ อธิป จันทร์สุริย์. (2566). การจัดการการท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรมโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนท่องเที่ยวพหุวัฒนธรรม จังหวัดปัตตานี. วารสารมหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 1(2), 100–120. https://so10.tci-thaijo.org/index.php/JVU_HS/article/view/659

อัฐภิญญา ศรีทัพ. (2559). แนวทางการอนุรักษ์และสืบสานประเพณีแห่หงส์ธงตะขาบของชาติพันธุ์มอญ ตำบลทรงคนอง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารศิลปกรรมศาสตร์วิชาการ วิจัย และงานสร้างสรรค์, 3(1), 1-13.

อุดร หลักทอง. (2558). แนวทางการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนพหุวัฒนธรรม. วารสารสารสนเทศ, 14(2), 37-45.

Lan, C. (2012). Settlement and cultural adaptation: A case study of Thai-Hokkien Chinese in Bang Nam Phueng community, Phra Pradaeng District, Samut Prakan Province [Unpublished doctoral dissertation]. Huachiew Chalermprakiet University.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

30-08-2026

รูปแบบการอ้างอิง

องคณานุวงศ์ ส., & แพ่งเกสร อ. (2026). ความท้าทายต่อการเปลี่ยนแปลงบริบททางสังคมและส่งผลต่อการท่องเที่ยวเชิงพหุวัฒนธรรมคุ้งบางกะเจ้า อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ . DEC Journal : Art and Design, 5(2), 34–59. https://doi.org/10.69598/decjournalartanddesign.5.34-59