แนวทางการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ในศตวรรษที่ 21

ผู้แต่ง

  • ณัฐกมล นครพัฒน์ นิสิตปริญญาโท สาขาวิชาศิลปศึกษา ภาควิชาศิลปะ ดนตรี และนาฏศิลป์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • พรเทพ เลิศเทวศิริ รองศาสตราจารย์ สาขาวิชาศิลปศึกษา ภาควิชาศิลปะ ดนตรี และนาฏศิลป์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
  • อินทิรา พรมพันธุ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ สาขาวิชาศิลปศึกษา ภาควิชาศิลปะ ดนตรี และนาฏศิลป์ศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

DOI:

https://doi.org/10.69598/decjournalartanddesign.5.178-205

คำสำคัญ:

การจัดการเรียนรู้, ประวัติศาสตร์ศิลป์, ศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์วิธีการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ ประวัติศาสตร์ และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่มีในศตวรรษที่ 21 และ 2) เพื่อสังเคราะห์แนวทางการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ในศตวรรษที่ 21 กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยประกอบด้วย วิธีการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ ประวัติศาสตร์ และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น จำนวน 19 วิธี ในช่วงปี พ.ศ. 2557 – 2568 ทั้งในประเทศและต่างประเทศ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ตาราง Matrix Analysis และแผนภาพ Image Scale: Product Positioning วิเคราะห์ข้อมูลจากความสัมพันธ์และคุณลักษณะของวิธีการจัดการเรียนรู้ และสรุปผลโดยใช้แผนภาพ Image Scale

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการเรียนรู้แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ 1) เรียนรู้ได้ทุกเวลา ตามอัธยาศัย ตามความสนใจ แบบดิจิทัล ดั้งเดิม หรือแบบผสมผสาน 2) ผู้เรียนเห็นภาพที่เป็นระบบ 3) การเรียนรู้จากพื้นที่ ประสบการณ์ แหล่งการเรียนรู้-ชุมชน 4) ส่งเสริมทักษะผู้นํา สังคม การเรียนรู้ร่วมกับผู้อื่น จากผลการวิเคราะห์จึงนำมาสู่แนวทางการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ในศตวรรษที่ 21 โดยประกอบด้วย 1) วิธีการจัดการเรียนรู้ เน้นการเรียนรู้เชิงรุก ที่ผู้เรียนมีส่วนร่วมและได้ลงมือปฏิบัติ 2) สื่อการเรียนรู้ ใช้สื่อหลากหลาย ทั้งรูปแบบดั้งเดิมและดิจิทัล โดยเลือกให้เหมาะสมกับผู้เรียน 3) ผลลัพธ์การเรียนรู้ ส่งผลให้ผู้เรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเพิ่มขึ้น มีเจตคติทางบวกต่อวิชาประวัติศาสตร์ศิลป์ เกิดความคงทนในการเรียน มีแรงจูงใจในการเรียนรู้เพิ่มขึ้น และนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน 4) ทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 แนวทางการจัดการเรียนรู้ดังกล่าวจะส่งผลให้ผู้เรียนพัฒนาทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 ผลการวิจัยนี้ช่วยให้ผู้สอนสามารถเลือกเครื่องมือการสอนได้ สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้เรียนในยุคดิจิทัล

เอกสารอ้างอิง

กัณฐิกา พุทธา และ ศิริพงศ์ เพียศิริ. (2565). ผลการจัดการเรียนรู้วิชาทัศนศิลป์ เรื่อง ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบสร้างสรรค์เป็นฐานร่วมกับชุดการสอน. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 9(2), 659-674. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/rdirmu/article/view/263072

กุหลาบ หงษ์ทอง. (2546). การพัฒนาชุดการเรียนรู้ เรื่องกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับชุมชน สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศิลปากร]. คลังปัญญา มหาวิทยาลัยศิลปากร. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/7355

จุฬารัตน์ จรทะผา และ อังคณา ตุงคะสมิต. (2567). การพัฒนาทักษะการคิดทางประวัติศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ร่วมกับสื่ออินโฟกราฟิก รายวิชา ส13102 ประวัติศาสตร์ ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนพรมลีศรีสว่าง. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 9(1), 763-774. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/mcjou/article/view/273537

ชนัตถ์ พูนเดช และ ธนิตา เลิศพรกุลรัตน์. (2559). แนวทางการจัดการเรียนรู้ด้วยแนวคิดเกมมิฟิเคชัน. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 18(3), 331-339. https://so06.tci-

thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/view/66651/54505

ชุติมา มั่นเหมาะ และ อัจฉรา ศรีพันธ์. (2563). การจัดกิจกรรมเสริมศักยภาพการเรียนรู้ประวัติศาสตร์เมืองเก่าพิจิตรบนฐานชุมชน. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 23(4), 161-176.

https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/view/241581

ดวงทิพย์ ผโลปกรณ์. (2565). ผลการพัฒนาแรงจูงใจในการเรียนวิชาประวัติศาสตร์ โดยใช้เกมการ์ดระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 กรณีศึกษาการใช้ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (ฝ่ายมัธยม). วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 11(1), 230-244. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AJMBU/article/view/246459/169865

ดำรง วงศ์อุปราช. (2524). การวิจารณ์ทัศนศิลป์และแนวการศึกษาศิลปะไทย สัมมนาการวิจารณ์ศิลปะ. กรุงสยามการพิมพ์.

เตือนฤดี รักใหม่. (2559). การออกแบบแอพพลิเคชั่นเพื่อการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์สำหรับนักศึกษาระดับปริญญาตรี. Asian Creative Architecture, Art and Design, 23(2), 119–132.

https://so04.tci-thaijo.org/index.php/archkmitl/article/view/78721

ทิศนา แขมมณี. (2566). ศาสตร์การสอน องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 26). สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นรรัชต์ ฝันเชียร. (2561). ครูในศตวรรษที่ 21 ต้องมีคุณลักษณะอย่างไร. ทรูปลูกปัญญา.

https://www.trueplookpanya.com/education/content/68571-teaarttea-teaart-

พรรณ์ทิพย์ เพ็ชรวิจิตร, นันทวัส อินธานี, ธนพร วารีนิล, และ ปนัดดา พาณิชยพันธุ์. (2566). การพัฒนาสื่อวิดีทัศน์ประกอบการสอนรายวิชาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เรื่อง พัฒนาการชุมชนทางประวัติศาสตร์สามบุรี กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนพิบูลสงเคราะห์ 1. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี, 14(1), 113-126.

https://so01.tci-thaijo.org/index.php/truhusocjo/article/view/260333

พรสวรรค์ บึงราษฎร์ และ อภิชา แดงจำรูญ. (2567). การพัฒนาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง อาณาจักรไทยสมัยรัตนโกสินทร์ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 6(1), 173-182. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jemri/article/view/266853

เพียงฤทัย พุฒิคุณเกษม. (2562). การพัฒนาสัมฤทธิ์ผลทางการเรียนในรายวิชา ส33265 โครงงานประวัติศาสตร์ โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการศึกษา ด้วยวิธีการทางประวัติศาสตร์. วารสารวิชาการ Veridian E-Journal, Silpakorn University สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปะ, 7(2), 651-661. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/17724

มนตรี วรารักษ์สัจจะ. (2558). การพัฒนาการสอนด้วยการใช้แผนผังกราฟิกเพื่อสร้างความเข้าใจและความคงทนในการเรียนรู้วิชาประวัติศาสตร์ศิลป์สำหรับนิสิตนักศึกษาระดับปริญญาตรี [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://digiverse.chula.ac.th/Info/item/dc:16895

มะลิฉัตร เอื้ออานันท์. (2545). ศิลปศึกษาแนวปฏิรูปฯ : ความเป็นมา ปรัชญาหลักการ วิวัฒนาการด้านหลักสูตร ทฤษฎีการ เรียนการสอน และการค้นคว้าวิจัย (พิมพ์ครั้งที่ 2). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

รัชนีกร หงส์พนัส. (2566). สื่อการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ "จักรวาลนฤมิต Historicovator" เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ด้วยตนเองในโลกยุคบานี่. วารสารครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 51(2), EDUCU5102008. https://doi.org/10.14456/educu.2023.17

รุจิรา สุธรรมมา. (2557). ผลการใช้การสอนบนเว็บ เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรอยุธยา ที่มีต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 6(11), 171-181. https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/snru_journal/article/view/18487

วนิดา ขำเขียว. (2544). ประวัติศาสตร์ศิลป์. พรานนกการพิมพ์.

วัชรากร เกตุรักษ์, พระมหาอานนท์ จตฺตมโล, พระครูพิสิฏฐ์สรคุณ, ธิดาพร พรมดวงศรี, และณทิพรดา ไชยศิลป์. (2566). การพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาประวัติศาสตร์ โดยใช้รูปแบบการเรียนการสอนแบบร่วมมือเทคนิค STAD ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนเทศบาลวัดดอนไก่ดี จังหวัดสมุทรสาคร. วารสารสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม, 4(2), 20-26. https://so12.tci-thaijo.org/index.php/src/article/view/723

ศศิพัชร จำปา. (2559). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นโดยใช้แหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ เพื่อส่งเสริมกระบวนการคิดทางประวัติศาสตร์. วารสารวิชาการ Veridian E-Journal, Silpakorn University สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปะ, 9(2), 1158-1171.

https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/67113

ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2543). กระแสทางประวัติศาสตร์ศิลปะ. ศิลปวัฒนธรรม, 21(8), 142-143. https://index.library.tu.ac.th/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=87913

ศักดิ์ดา ทองโสภณ. (2564). เทคนิคการจัดการเรียนรู้วิชาประวัติศาสตร์เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะความเป็นพลเมือง. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 32(3). 11-23.

สิริพร ฟักขำเจริญ และ อรนุช ลิมตศิริ. (2566). การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรายวิชา ประวัติศาสตร์โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้กับการสอนแบบปกติ เรื่อง พัฒนาการของชาติไทยสมัยรัตนโกสินทร์ สําหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนวัดคู้บอน (วัฒนานันท์อุทิศ). วารสารการบริหารจัดการและนวัตกรรมท้องถิ่น, 4(7), 234-246. https://so06.tci thaijo.org/index.php/jmli/article/view/259151

สุภิญญา สมทา. (2563). การพัฒนานวัตกรรมการสอนประวัติศาสตร์ศิลป์ เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรม ระดับประถมศึกษาตอนปลาย [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2020.1212

อาทิตย์ บุญสินธุ์ และ อัจฉรา ศรีพันธ์. (2565). กิจกรรมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เรื่อง เมืองร้าง ดงแม่นางเมือง ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 ในอำเภอเก้าเลี้ยว จังหวัดนครสวรรค์. Journal of Buddhist Education and Research (JBER), 8(1), 217-231.

https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jber/article/view/256960

Corrales-Serrano, M. (2023). Gamification and the History of Art in Secondary Education: A Didactic Intervention. Education Sciences, 13(4), 389. https://doi.org/10.3390/educsci13040389

Dale, E. (1969). Audio-Visual Methods in Teaching (3rd ed.). Dryden Press.

Eisner, E. W. (2002). The arts and the creation of mind. Yale University Press.

Kisida, B., Goodwin, L., & Bowen, D. H. (2020). Teaching history through theater: The effects of arts integration on students’ knowledge and attitudes. AERA Open, 6(1). https://doi.org/10.1177/2332858420902712

Pei, X. (2024). Virtual reality technology applied to the immersive experience of teaching art history. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1), https://doi.org/10.2478/amns-2024-1870

UNESCO. (2024). World conference on culture and arts education 2024. https://www.unesco.org/en/wccae2024

World Economic Forum. (2016). New vision for education: Fostering social and emotional learning through technology. https://www.weforum.org/publications/new-vision-for-education-fostering-social-and-emotional-learning-through-technology/

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

30-08-2026

รูปแบบการอ้างอิง

นครพัฒน์ ณ., เลิศเทวศิริ พ., & พรมพันธุ์ อ. (2026). แนวทางการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศิลป์ในศตวรรษที่ 21. DEC Journal : Art and Design, 5(2), 178–205. https://doi.org/10.69598/decjournalartanddesign.5.178-205

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย

หมวดหมู่