การพัฒนาแบบจำลองเชิงบูรณาการของห่วงโซ่อุปทานโคนมในระบบสหกรณ์: กรอบแนวคิดเชิงกลยุทธ์ของสหกรณ์ในฐานะศูนย์กลางการสร้างประสิทธิภาพ คุณค่า และความยั่งยืน Development of an Integrated Dairy Supply Chain Model in Cooperative Systems: A Strategic Framework Positioning Cooperatives as the Hub of Efficiency, Value Creation, and Sustainability
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแบบจำลองเชิงบูรณาการของห่วงโซ่อุปทานโคนมในระบบสหกรณ์ และเสนอกรอบแนวคิดเชิงกลยุทธ์ที่กำหนดบทบาทของสหกรณ์ในฐานะศูนย์กลางของการเชื่อมโยงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อยกระดับประสิทธิภาพ การสร้างคุณค่า และความยั่งยืนของห่วงโซ่อุปทาน การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยใช้วิธีการวิเคราะห์และสังเคราะห์องค์ความรู้จากแนวคิด ทฤษฎี และวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย แนวคิดการจัดการห่วงโซ่อุปทาน แนวคิดห่วงโซ่คุณค่า ทฤษฎีสหกรณ์ เศรษฐศาสตร์สถาบัน ทฤษฎีต้นทุนธุรกรรม แนวคิดอำนาจต่อรอง และการจัดการห่วงโซ่อุปทานอย่างยั่งยืน เพื่ออธิบายความสัมพันธ์เชิงระบบขององค์ประกอบที่ส่งผลต่อการเพิ่มประสิทธิภาพและการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานโคนมในระบบสหกรณ์
ผลการสังเคราะห์พบว่า ห่วงโซ่อุปทานโคนมในระบบสหกรณ์ยังเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้างหลายประการ ได้แก่ ความไม่สมมาตรของข้อมูล ความล้มเหลวในการประสานงาน ต้นทุนธุรกรรมที่สูง ช่องว่างด้านธรรมาภิบาล และความไม่สมดุลของอำนาจต่อรอง ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพของระบบ การกระจายผลประโยชน์ และความสามารถในการแข่งขันของเกษตรกรรายย่อย บทความจึงเสนอให้สหกรณ์ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางเชิงกลยุทธ์ในการเชื่อมโยงการไหลของสินค้า ข้อมูล การเงิน และการประสานงานเชิงสถาบันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียตลอดห่วงโซ่อุปทาน ผ่านการบูรณาการข้อมูล กระบวนการ และกลไกธรรมาภิบาล เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุนธุรกรรม ยกระดับการสร้างคุณค่าร่วม และสนับสนุนการพัฒนาอย่างยั่งยืน และองค์ความรู้ใหม่จากบทความนี้ คือ Integrated Dairy Cooperative Supply Chain Model (IDCS Model) ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการที่อธิบายความสัมพันธ์เชิงพลวัตของ 4 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ (1) การบูรณาการ (2) ประสิทธิภาพ (3) การสร้างคุณค่า และ (4) ความยั่งยืน โดยกำหนดให้สหกรณ์เป็นศูนย์กลางในการขับเคลื่อนการเชื่อมโยงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานอย่างเป็นระบบ แบบจำลองดังกล่าวสามารถประยุกต์ใช้เป็นกรอบเชิงกลยุทธ์สำหรับการพัฒนาห่วงโซ่อุปทานสินค้าเกษตรประเภทอื่น ตลอดจนใช้สนับสนุนการกำหนดนโยบายและการบริหารจัดการเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและการพัฒนาภาคการเกษตรอย่างยั่งยืนในระยะยาวได้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จักริน บรรจงปร. (2567). อิทธิพลของการบูรณาการห่วงโซ่อุปทานที่มีผลต่อผลการดำเนินงานอย่างยั่งยืนของฟาร์มโคนมในอำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี].
ชาลิสา สถีระกานนท์. (2560). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์และอิทธิพลเชิงบวกต่อความตั้งใจในการบริโภคนมโคและผลิตภัณฑ์ที่ทำจากนมโคของผู้บริโภคเขตสาทรในกรุงเทพมหานคร [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยกรุงเทพ].
พิทักษ์ พงศ์กางการ และณัฐดนัย แก้วโพนงาม. (2565). การบริหารจัดการสมาชิกฟาร์มโคนมที่เหมาะสมสำหรับเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิจัยวิชาการ, 5(4), 71–84.
ศุภกฤษ บุญจันทร์ และอธิวัฒน์ อาษากิจ. (2569). การจัดการธุรกิจสินค้าเกษตรมูลค่าสูงคืออะไร. วารสารวิชาการก้าวนวัต, 1(2), 42–54.
ศุภกาย เล็กศรัณยพงษ์. (2557). การจัดการห่วงโซ่อุปทานธุรกิจแปรรูปน้ำนมดิบของสหกรณ์ผู้เลี้ยงโคนมโคกก่อ จำกัด จังหวัดมหาสารคาม [การศึกษาค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช].
Deif, A. M., & Escano, C. (2025). Students' creativity and ideation in supply chain management (SCM) 4.0 pedagogy: Computer simulation versus LEGO Serious Play. The International Journal of Management Education, 23(3), Article 101216. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2025.101216.
Elliott, M. S., & Olson, F. (2023). The new institutional economic theory of cooperatives: Taking stock, looking ahead. In Handbook of research on cooperatives and mutuals (pp. 22–50). Edward Elgar Publishing.
Essuman, J., Gyamfi, F. D., & deGraft-Yankson, P. (2025). The triple bottom line of printing enterprises in Accra: Evaluating economic performance, environmental sustainability and social responsibility. Journal of African Arts & Culture, 8(1), 77–108.
Huo, Y., Wang, J., Guo, X., & Xu, Y. (2022). The collaboration mechanism of agricultural product supply chain dominated by farmer cooperatives. Sustainability, 14(10), Article 5824. https://doi.org/10.3390/su14105824.
Imaroh, T. S., Widiyani, K., & Muttaqien, F. (2023). Value chain and supply chain management of products from women farmer groups in South Tangerang. Wiga: Jurnal Penelitian Ilmu Ekonomi, 13(2), 190–203. https://doi.org/10.30741/wiga.v13i2.1088.
LeVay, C. (1983). Agricultural co-operative theory: A review. Journal of Agricultural Economics, 34(1), 1–44.
Liu, G., Qin, Z., Wu, H., Jia, L., & Zhuo, J. (2026). Optimizing process efficiency in prefabricated building supply chain: The role of hybrid governance behaviors in reducing transaction costs. Engineering, Construction and Architectural Management, 33(5), 3820–3842.
Lorente, A. (2025). Value creation and value capture in AI: A triple helix model. Proceedings of the AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society, 8(2), 1637–1646. https://doi.org/10.1609/aies.v8i2.36662.
McIntyre, T., Wilson, M. M., & Childerhouse, P. (2025). Towards a unified theory of supply chain value creation and capture. Production Planning & Control, 36(4), 485–500. https://doi.org/10.1080/09537287.2024.2351656.
Qiao, R., & Zhao, L. (2023). Reduce supply chain financing risks through supply chain integration: Dual approaches of alleviating information asymmetry and mitigating supply chain risks. Journal of Enterprise Information Management, 36(6), 1533–1555.
Serrano-Torres, G. J., López-Naranjo, A. L., Larrea-Cuadrado, P. L., & Mazón-Fierro, G. (2025). Transformation of the dairy supply chain through artificial intelligence: A systematic review.
Sustainability, 17(3), Article 982. https://doi.org/10.3390/su17030982.
Sporleder, T. L., & Boland, M. A. (2011). Exclusivity of agrifood supply chains: Seven fundamental economic characteristics. International Food and Agribusiness Management Review, 14(5), 27–52. https://doi.org/10.22004/ag.econ.119969.
Stone, R. (2025). The inequality of bargaining power principle. In Research handbook on the philosophy of contract law (pp. 165–177). Edward Elgar Publishing.
Suwarna, I., Khasanah, I., Waloyo, & Choerudin, A. (2026). Sustainable operations management: Evaluating green supply chain practices and their effect on competitive advantage. Journal Management & Economics Review (JUMPER), 3(8), 465–478.
Taiwo, S. O. (2025). Integrated supply chain–finance optimization using mixed integer programming: A comprehensive analysis. International Journal of Scientific Research in Science and Technology, 12(6), 784–804.
Wang, J., & Jia, R. (2026). AI-enhanced what-if scenario analysis in supply chain digital twins: A multi-objective trade-off perspective on cost, resilience, and carbon efficiency. Journal of Computing Innovations and Applications, 4(1), 97–105.
