ประเพณีนมัสการและห่มผ้าองค์พระจุฬามณีเจดีย์ ของตำบลไร่ขิง อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม: การมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น The Tradition of Worshipping and Covering the Phra Chulamani Chedi in Rai Khing Subdistrict, Sam Phran District Nakhon Pathom Province: Public Participation in the Conservation of Local Culture
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัญหาของประเพณีนมัสการและห่มผ้าองค์พระจุฬามณีเจดีย์ ตำบลไร่ขิง อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และ 2) ศึกษาการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่นซึ่งเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและข้อมูลภาคสนาม ด้วยวิธีการสำรวจ การสังเกต และการสัมภาษณ์ทั้งแบบมีโครงสร้างและไม่มีโครงสร้าง กลุ่มผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย กลุ่มผู้รู้ จำนวน 16 คน กลุ่มผู้ปฏิบัติ จำนวน 10 คน และกลุ่มบุคคลทั่วไป จำนวน 6 คน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสังเกตและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์
ผลการศึกษาพบว่า 1) ปัญหาสำคัญของประเพณีนมัสการและห่มผ้าองค์พระจุฬามณีเจดีย์ คือ การขาดการประสานความร่วมมือระหว่างชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการร่วมค้นหาปัญหา การวางแผน การดำเนินงาน การมีส่วนร่วมในการปฏิบัติงาน รวมถึงการติดตามและประเมินผล แนวทางการพัฒนาควรใช้กระบวนการมีส่วนร่วมผ่านการประชุมกลุ่มย่อย การร่วมสรุปและอภิปรายผล เพื่อกำหนดแนวทางการพัฒนาร่วมกัน และ 2) ปัจจัยที่ทำให้การมีส่วนร่วมของประชาชนไม่ประสบผลสำเร็จ ได้แก่ การขาดการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน การให้ความสำคัญต่อการอนุรักษ์ประเพณีลดลง การมีส่วนร่วมของหน่วยงานในพื้นที่ไม่ต่อเนื่อง และการประชาสัมพันธ์ไม่ทั่วถึง โดยแนวทางการดำเนินงานประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ การวิเคราะห์และสังเคราะห์ปัญหาของชุมชน การวางแผนที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต การกำหนดกิจกรรม การดำเนินกิจกรรม และการประเมินผล ซึ่งจะช่วยส่งเสริมการอนุรักษ์และพัฒนาประเพณีให้คงอยู่สืบไป ชุมชนเกิดความเข้มแข็งและสามารถเผยแพร่เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมสู่สาธารณชนได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2544). ระเบียบกรมศิลปากรว่าด้วยการอนุรักษ์โบราณสถาน พ.ศ. 2528. กรมศิลปากร.
กาญจนา แก้วเทพ. (2561). ศาสตร์แห่งสื่อและวัฒนธรรมศึกษา. ภาพพิมพ์.
กษิด์เดช เนื่องจำนงค์. (2562). การจัดการองค์ความรู้มรดกทางภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม: กรณีศึกษาการทำขันลงหินของชุมชนบ้านบุ. วารสารสารสนเทศ, สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา.
จรินทร์ สิทธิวะ. (2565). ประเพณีตรุษจีนแห่เจ้าพ่อ–เจ้าแม่ปากน้ำโพ: การบูรณาการเพื่อจัดหน่วยการเรียนรู้กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม. วารสารวิชาการรัตนบุศย์, 4(3), 60–70.
ชินรัตน์ สมสืบ. (2559). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชนบท. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ณัฐปภัสร์ เฑียรทอง. (2567). การอนุรักษ์วัฒนธรรมชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการแห่งอนาคต, 4(2), 14–22. https://so18.tci-thaijo.org/index.php/FACJ/article/view/870.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2558). คำศัพท์ทางมานุษยวิทยา. สืบค้นจาก http://www.sac.or.th/databases/anthropology-concepts/glossary.
ในตะวัน กำหอม. (2558). แตรวงชาวบ้าน: รูปแบบการจัดการภูมิปัญญาเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนความหลากหลายทางวัฒนธรรม. วารสารคณะวัฒนธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 12(2).
ในตะวัน กำหอม. (2559a). การวิจัยประยุกต์ทางวัฒนธรรม (เล่ม 2). วิทยาลัยทองสุข.
ในตะวัน กำหอม. (2559b). ผ้าหมี่: การอนุรักษ์และพัฒนาเพื่อส่งเสริมวิถีวัฒนธรรมชุมชน ตำบลขวาว อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารคณะวัฒนธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ปรธภร ปุระกัน. (2567). แนวคิดการอนุรักษ์วัฒนธรรมชุมชนท้องถิ่นเชิงพุทธ. วารสารบัณฑิตศึกษาชัยภูมิปริทรรศน์, 2(1), 27–33. https://so15.tci-thaijo.org/index.php/JGCR/article/view/600.
พระประยุทธ์ ไกรเพชร. (2568). การพัฒนาชุมชนตามหลักสาราณียธรรมของผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารพุทธสุขภาวะศึกษาและสังคมศาสตร์, 1(2), 46–57. https://he05.tci-thaijo.org/index.php/JBHES/article/view/5387.
ภูริวัจน์ ปุณยวุฒิปรีดา. (2563). แนวทางการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
รัชฎา คชแสงสันต์. (2553). การปรับเปลี่ยนวิธีการผลิตจากเกษตรเคมีสู่เกษตรธรรมชาติ. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติ เรื่อง การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากด้วยแนวคิดเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ (26–28 พฤษภาคม 2553).
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 (พิมพ์ครั้งที่ 2). ราชบัณฑิตยสถาน.
วรัญญา นิ่มวรากุล. (2560). วัฒนธรรมและพฤติกรรมทางสังคม. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ.
วันโชค หุ่นผดุงรัตน์. (2564). ทุนทางวัฒนธรรมและการมีส่วนร่วมของชุมชนต่อการจัดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
วีระกิตต์ เอกอัครวิจิต. (2567). แนวทางการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนในยุคนวัตกรรมดิจิทัล. วารสารเพื่อการบริหารการศึกษาและนวัตกรรม, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ศิลปวิชญ์ น้อยสมมิตร. (2562). การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนต่อนโยบายสาธารณะ. วารสารวิจัยวิชาการ, 2(1), 101–116. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jra/article/view/178618.
สมบัติ นามบุรี. (2562). ทฤษฎีการมีส่วนร่วมในงานรัฐประศาสนศาสตร์. วารสารวิจัยวิชาการ, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครสวรรค์.
อธิป จันทร์สุริย์. (2561). การพัฒนาตัวบ่งชี้การจัดการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จังหวัดชุมพร (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235. https://doi.org/10.1016/0305-750X(80)90011-X.
United Nations. (1981). Popular participation as a strategy for promoting community-level action and national development. https://digitallibrary.un.org/.
