พระเครื่อง: ประดิษฐกรรมพุทธศาสนาที่แฝงนัยยะการเมือง Buddhist Amulets: Religious Artifacts and Their Latent Political Significance

บทคัดย่อ

การที่ผู้สะสมพระเครื่องและเครื่องรางในปัจจุบันขาดความเขาใจในการสื่อความหมายทางการเมือง ทำให้การตีความวัตถุประสงค์ของพระเครื่องและประดิษฐกรรมทางศาสนาแตกต่างกันออกไปในแต่ละพื้นที่ งานวิจัยชิ้นนี้จึงมีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของพระเครื่องในสังคมไทย 2) เพื่อวิเคราะห์นัยยะทางการเมืองที่สะท้อนผ่านประดิษฐกรรมทางพุทธศาสนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์โดยใช้แบบสอบถามกึ่งโครงสร้าง จากผู้ให้ข้อมูลหลัก 18 คน และการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม

          ผลการวิจัย พบว่า 1) พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของพระเครื่องในสังคมไทย มีจุดเริ่มต้นจากการสร้างพระพิมพ์ยุคทวารวดี พบพระพิมพ์ที่สร้างจากวัสดุและเทคโนโลยีที่สอดคล้องกับภูมิภาคที่ทำการจัดสร้าง จึงสามารถศึกษาและทำความเข้าใจถึงกระบวนการผลิตและขยายความไปถึงบริบทการเมืองและบริบทแวดล้อมในช่วงยุคสมัยดังกล่าวได้  2) เพื่อวิเคราะห์นัยยะทางการเมืองที่สะท้อนผ่านประดิษฐกรรมทางพุทธศาสนา พบว่าการเสียสมดุลทางโครงสร้างอำนาจของรัฐซึ่งประกอบไปด้วยโครงสร้างทางการเมือง เศรษฐกิจและกฎหมาย ได้เปิดช่องให้เกิดการสะสมอำนาจของท้องถิ่นหรือระบบภูมิภาคนิยม จนทำให้เกิดการชดเชยการเสียสมดุลด้วยวิธีการต่างๆ ประดิษฐกรรมทางศาสนาจึงเป็นหนึ่งในภาพสะท้อนของการเสียสมดุลและฉายภาพของการควบคุมทางการเมืองและจัดระเบียบสังคมโดยใช้ประดิษฐกรรมทางศาสนาเป็นสื่อกลาง

          สรุปว่า การศึกษานัยยะทางการเมืองของประดิษฐกรรมทางศาสนาประกอบด้วย ด้านประวัติศาสตร์การเมือง ด้านการเมืองแบบภูมิภาคนิยมและด้านปรัชญาศาสนา ความซ้อนทับกันของมิติทั้งสามนี้ทำให้เกิดพระเครื่องสากล ได้แก่ พระเบญจภาคีที่เป็นมาตรฐานวงการพระเครื่องส่วนกลาง และพระเครื่องในแต่ละภูมิภาคที่มีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาค