พลังพลเมืองกับการบริหารจัดการท้องถิ่น : การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการ Civic Power and Local Governance: Strengthening Communities Through Integrated Participatory Processes
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งนำเสนอแนวทางการขับเคลื่อนการพัฒนาท้องถิ่นผ่านการเปลี่ยนผ่านโครงสร้างอำนาจจากรูปแบบการสั่งการจากบนลงล่าง (Top-down) ไปสู่การบริหารจัดการเชิงเครือข่ายที่มี “พลังพลเมือง เป็นหัวใจสำคัญ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบของพลเมืองที่พึงประสงค์ในระบอบประชาธิปไตย หลักการบริหารจัดการท้องถิ่นแนวใหม่ และกระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการที่ยั่งยืน
ผลการศึกษาพบว่า พลังพลเมืองที่แท้จริงมิใช่เพียงสถานะตามกฎหมายหรือการใช้สิทธิ์เลือกตั้ง แต่คือพฤติกรรมความรับผิดชอบต่อส่วนรวม การเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และการมีส่วนร่วมตรวจสอบทางการเมือง ซึ่งสอดรับกับการบริหารจัดการท้องถิ่นแนวใหม่ที่ต้องยึดหลักธรรมาภิบาล 6 ประการ ได้แก่ นิติธรรม คุณธรรม ความโปร่งใส การมีส่วนร่วม ความรับผิดชอบ และความคุ้มค่า เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและลดปัญหาการทุจริต นอกจากนี้ บทความยังชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของ “กระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการ” ระหว่างภาครัฐ เอกชน และประชาสังคม ผ่าน 4 ขั้นตอนหลัก คือ ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมตรวจสอบ และร่วมรับผลประโยชน์
เพื่อให้การพัฒนาสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง บทความได้เสนอส่วนสำคัญของกลยุทธ์ “รู้เขา รู้เรา” ผ่านการวิเคราะห์ทุนและความท้าทายใน 5 มิติ ได้แก่ มิติกายภาพและชีวภาพ ทรัพยากรมนุษย์ วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และสังคมและการเมือง องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิเคราะห์ระบุว่า การพัฒนาท้องถิ่นในศตวรรษที่ 21 จะบรรลุผลสัมฤทธิ์ได้อย่างยั่งยืนต้องอาศัยการประสานพลังระหว่างพลเมืองที่มีความตระหนักรู้ การบริหารจัดการที่โปร่งใส และการบูรณาการความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของชุมชนอย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2565). คู่มือกระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการ (Integrated participation). กระทรวงมหาดไทย.
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น. (2562). คู่มือการจัดทำแผนพัฒนาท้องถิ่นเพื่อความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน. โรงพิมพ์อาสารักษาดินแดน.
โกวิทย์ พวงงาม. (2561). การปกครองท้องถิ่นไทย: หลักการและมิติใหม่ในอนาคต (พิมพ์ครั้งที่ 9). วิญญูชน.
จรีรัตน์ กอเจริญเกียรติ. (2564). การเสริมสร้างพลังพลเมืองเพื่อการจัดการตนเองของท้องถิ่นในยุคปกติใหม่. วารสารการบริหารท้องถิ่น, 14(2), 155–172.
ชาย โพธิสิตา. (2562). ศาสตร์และศิลปะแห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 8). อมรินทร์ พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. (2564). ทิศทางการกระจายอำนาจและการบริหารจัดการท้องถิ่นในยุคปกติใหม่. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 12(1), 1–15.
บัณฑิต จันทร์โรจนกิจ. (2564). พลเมืองตื่นรู้: พลังแห่งการเปลี่ยนแปลงการเมืองไทย. สถาบันพระปกเกล้า.
พีรพล ไทยทอง. (2560). ธรรมาภิบาลกับการบริหารงานภาครัฐยุคใหม่ไทยแลนด์ 4.0. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 6(2), 607–615.
ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการสร้างระบบบริหารกิจการบ้านเมืองและสังคมที่ดี พ.ศ. 2542. (2542, 10 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 116(63 ง), 29–33.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.
วิภาวี ใจดี. (2566). กระบวนการมีส่วนร่วมแบบบูรณาการเพื่อความเข้มแข็งของท้องถิ่น. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 10(2), 45–60.
วิษณุ เครืองาม. (2545). ธรรมาภิบาล (Good governance). สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ.
ศิเรมอร ยงพานิช. (2568). ความเป็นพลเมืองในการบริหารท้องถิ่น. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร, 8(1), 260–270.
ศุภชัย ยาวะประภาษ. (2548). การบริหารงานภาครัฐแนวใหม่ (New public management). จุดทอง.
สถาบันพระปกเกล้า. (2565). การสร้างธรรมาภิบาลท้องถิ่นกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในศตวรรษที่ 21. สำนักวิจัยและพัฒนา สถาบันพระปกเกล้า.
สมชาย รักถิ่น. (2567). ยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชนยั่งยืน. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา.
สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง. (2558). คู่มือพลเมืองดีวิถีประชาธิปไตย. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ. (2552). คู่มือการจัดทำแผนบริหารจัดการที่ดีขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. เอ็กซเปอร์เน็ท.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). สำนักนายกรัฐมนตรี.
Bahmueller, C. F., & Quigley, C. N. (Eds.). (1991). Civitas: A framework for civic education. Center for Civic Education.
Galston, W. A. (1991). Liberal purposes: Goods, virtues, and diversity in the liberal state. Cambridge University Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
United Nations Development Programme (UNDP). (2022). Local governance in the post-pandemic era: Building resilience and inclusion. UNDP Press.
Westheimer, J., & Kahne, J. (2004). What kind of citizen? The politics of educating for democracy. American Educational Research Journal, 41(2), 237–269.
