การลดความเลื่อมล้ำในการเข้าถึงการใช้ประโยชน์ทรัพยากรในชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างยั่งยืน Promoting Equitable Access to Community Resources Through Sustainable and Inclusive Community Participation

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการมีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากรในชุมชน 2) ศึกษาการใช้ประโยชน์ วิธีการเข้าถึง และปัญหาการใช้ทรัพยากรในชุมชน และ 3) นำเสนอแนวทางการลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงทรัพยากรในชุมชน กรณีศึกษา 4 ตำบลในอำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ได้แก่ ตำบลเสลภูมิ ตำบลท่าม่วง ตำบลเกาะแก้ว และตำบลนาเลิง เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี โดยใช้ทั้งการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยเชิงปริมาณได้แก่ ประชาชนในพื้นที่จำนวน 389 คน โดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือ ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 คน ซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องกับการลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงทรัพยากร โดยเลือกแบบเจาะจง สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า 1) ระดับการมีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากรในชุมชนอยู่ในระดับน้อยทุกด้าน ได้แก่ การค้นหาปัญหา การวางแผน  การดำเนินการ การรับผลประโยชน์ร่วมกัน และการติดตามประเมินผล 2) การใช้ประโยชน์ทรัพยากรส่วนใหญ่คือการใช้น้ำจากลำน้ำชีเพื่อการเกษตร โดยใช้เครื่องมือของหน่วยงานรัฐในการผันน้ำเข้าสู่ไร่นา ปัญหาหลักคือทุนทรัพย์ในการทำเกษตร เช่น ค่าน้ำ ค่าปุ๋ย ค่าไถ 3) แนวทางการลดความเหลื่อมล้ำ ได้แก่ การเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของการจัดการทรัพยากร การอบรมความรู้เกี่ยวกับสิทธิในการเข้าถึงการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ เช่น แผนที่ดิจิทัลและแอปพลิเคชันชุมชน การยึดหลักความยุติธรรมในการเข้าถึง และการบังคับใช้กฎหมายอย่างเสมอภาค