ศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในบทโนราโรงครู
คำสำคัญ:
หลักพุทธธรรม, โนราโรงครู, กตัญญูกตเวทิตาธรรม, ไตรลักษณ์, คุณค่าทางวัฒนธรรมบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบทโนราโรงครู 2) วิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในบทโนราโรงครู และ 3) วิเคราะห์คุณค่าของหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในบทโนราโรงครู โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ พระไตรปิฎก และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 15 รูป/คน ประกอบด้วยคณะโนรา นักวิชาการด้านศาสนา และผู้เชี่ยวชาญด้านโนรา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีวิเคราะห์ เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยตาม วัตถุประสงค์ข้อที่ 1 พบว่า โนราโรงครูเป็นพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่สะท้อนการผสมผสานระหว่างความเชื่อเรื่องบรรพบุรุษ คติพราหมณ์ และพระพุทธศาสนา โดยใช้บทขับร้องและพิธีกรรมเป็นกลไกสืบทอดภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ของชุมชนภาคใต้ ผลการวิจัยตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 พบว่า หลักพุทธธรรมที่ปรากฏอย่างเด่นชัด ได้แก่ กตัญญูกตเวทิตาธรรม อิทธิบาท 4 ฆราวาสธรรม 4 กุศลกรรมบถ 10 ตัณหา 3 และไตรลักษณ์ ซึ่งถูกสอดแทรกผ่านบทขับร้อง ท่ารำ และจารีตพิธีกรรม เพื่ออบรมจริยธรรมและการดำเนินชีวิตของผู้คนในชุมชน ส่วนผลการวิจัยตาม วัตถุประสงค์ข้อที่ 3) พบว่า หลักพุทธธรรมในบทโนราโรงครูมีคุณค่าทั้งด้านจิตใจ สังคม และวัฒนธรรม โดยทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสื่อสารทางจริยธรรม ช่วยสร้างความกตัญญู ความสามัคคี ความเพียร และความตระหนักรู้ในสัจธรรมแห่งชีวิต อันนำไปสู่การพัฒนาสุขภาวะทางศีลธรรมและการธำรงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
จิรัชยา เจียวก๊ก, นงนุช อุระอนันต์, และ พรพิมล มนตรีกุล. (2558). พุทธจิตวิทยาเชิงประยุกต์ในพิธีกรรมโนราโรงครู: กระบวนการเยียวยาจิตใจและสร้างสุขภาวะของชุมชนภาคใต้. วารสารพฤติกรรมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, 112-128.
จิรัชยา เจียวก๊ก, นิตยา ชัยมณี, และ กิตติกร อารยางกูร. (2558). การธำรงอยู่ของมโนราห์โรงครู. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่, 45-63.
นภัสมน นิจรันดร์. (2550). บทบาทของพิธีกรรมโนราโรงครูที่มีต่อการสร้างเสริมความเข้มแข็งของครอบครัวและชุมชนในจังหวัดพัทลุง. มหาวิทยาลัยทักษิณ.
นภัสมน นิจรันดร์. (2550). พิธีโนราโรงครูท่าคุระ (งานตายายย่าน). ใน สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. คลังปัญญา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
พระครูใบฎีกาโกวิท โกวิโท (จิตประสงค์), พระมานพ ปญฺญาพโล, และ เพ็ญนภา คล้ายคลึง. (2562). ศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในการแสดงโนราโรงครู. วารสาร มจร นครน่านปริทรรศน์ , 45-58.
พระครูใบฎีกาโกวิท โกวิโท, พระมหาประเสริฐ มหาปญฺโญ, และ สมศักดิ์ บุญเลิศ. (2562). การบูรณาการจริยธรรมพุทธศาสนากับพิธีกรรมโนราโรงครูเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 3821-3835.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2556). มองเห็นคุณค่าแท้ ปัญญาเหนือคุณค่าเทียม. ธรรมสภา.
พุทธทาสภิกขุ. (2548). ตัวกู-ของกู: ฉบับสมบูรณ์. สุขภาพใจ.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย. (2568). คู่มือการทำวิทยานิพนธ์และสารนิพนธ์ หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธศาสตร์เพื่อการพัฒนา. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย.
วรรณกร พลพิชัย, และ เจตนา อินยะรัตน. (2561). การศึกษาความเชื่อ พิธีกรรม และรูปแบบการสืบทอดครูหมอโนราและโนรา (รายงานการวิจัย). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย.
วิมลวรรณ สุขสวัสดิ์. (ม.ป.ป.). โนราโรงครู: พื้นที่แห่งจารีตและการปฏิบัติบูชาของศิลปินพื้นบ้านภาคใต้. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 45-62.
วิมลวรรณ สุขสวัสดิ์, ศรินทิพย์ ยอดมีพรม, และ สุพัตรา สุขขวัญ. (2563). การรำถวายครูในพิธีกรรมโนราโรงครู. วารสารนาฏศิลป์ไทย, 112-125.
ศิรภัสร์ ศรีแก้ว, และ อุทิศ สังขรัตน์. (2556). โนราโรงครูวัดท่าแค: การสืบสานท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ มหาวิทยาลัยศรีปทุม ครั้งที่ 8 (หน้า 142-151). มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยทักษิณ. (2562). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงสร้างพิธีกรรมและนัยเชิงสัญลักษณ์ในโนราโรงครูภาคใต้. มหาวิทยาลัยทักษิณ.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2560). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย) (พิมพ์ครั้งที่ 51). ธรรมสภา.
สมพงษ์ จิตระดับ. (2562). วัฒนธรรมและกระบวนการกล่อมเกลาทางสังคมกับการสร้างพื้นที่สุขภาวะเชิงปัญญาในชุมชนไทย . วารสารวิจัยและระบบสาธารณสุข, 145-158.
สุพงษ์ จิรชวาลวิสุทธิ์. (2558). การพัฒนามาตรประเมินความสอดคล้องสำหรับเครื่องมือวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารวัดผลการศึกษา.
สุพงษ์ จิรชวาลวิสุทธิ์. (2558). เทคนิคการสร้างและหาคุณภาพเครื่องมือวัดผลการศึกษา. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
E. B. Tylor. (1871). Primitive culture: Researches into the development of mythology, philosophy, religion, art, and custom. John Murray.
Phuekphan, P, Aungsuroch, Y, Yunibhand, J, และ Chan, S. W. (2016). Development of the Content Validity Index (CVI) for scales in nursing research. 85-92: International Journal of Nursing Sciences.
UNESCO. (2021 .Nora, dance drama in southern Thailand). เข้าถึงได้จาก https://ich.unesco.org/en/RL/nora-dance-drama-in-southern-thailand-01587
V. Turner. (1969). he ritual process: Structure and anti-structure. Aldine de Gruyter.
