การทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับกลยุทธ์การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือในการสื่อสารสุขภาพบน TikTok ในประเทศไทย โดยใช้แบบจำลองการประมวลผลแบบฮิวริสติก-ซิสเตแมติก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและสังเคราะห์วรรณกรรมที่ว่าด้วยกลยุทธ์การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือในการสื่อสารสุขภาพบน TikTok ในประเทศไทย ภายใต้กรอบแบบจำลองการประมวลผลแบบฮิวริสติก–ซิสเตแมติก (Heuristic-Systematic Model HSM) เป็นกรอบแนวคิดหลัก ในปัจจุบัน TikTok ได้กลายเป็นแหล่งข้อมูลสุขภาพที่สำคัญ โดยเฉพาะสำหรับคนรุ่นใหม่แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นแหล่งรวมของข้อมูลที่ผิดพลาดและขาดการควบคุม การศึกษานี้วิเคราะห์ว่าสภาพแวดล้อมของ TikTok ที่มีลักษณะสั้นกระชับและเน้นความบันเทิงส่งเสริมการประมวลผลแบบฮิวริสติกซึ่งผู้ใช้ต้องอาศัยตัวชี้นำทางลัด เช่น ความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลมากกว่าการประมวลผลแบบซิสเตแมติก หรือการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงลึกอย่างไร บทความนี้มุ่งหวังที่จะอธิบายผลกระทบของตัวชี้นำฮิวริสติก (เช่น สถานะผู้เชี่ยวชาญ, คุณภาพการผลิต) ต่อการรับรู้ความน่าเชื่อถือ และเสนอว่ากลยุทธ์การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพสูงสุดคือ "กลยุทธ์แบบผสมผสาน" ที่ใช้ตัวชี้นำฮิวริสติกที่แข็งแกร่งเพื่อกระตุ้นให้เกิดการประมวลผลแบบซิสเตแมติก โดยอาศัยหลักการความเพียงพอ (Sufficiency Principle) ผลการวิเคราะห์นี้จะเป็นประโยชน์ต่อนักวิชาการและผู้ปฏิบัติงานด้านสาธารณสุขในประเทศไทยเพื่อเป็นแนวทางในการออกแบบการสื่อสารสุขภาพที่น่าเชื่อถือ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์บทความ
ผู้อ่านสามารถนำบทความไปใช้ ดัดแปลง เผยแพร่ หรืออ้างอิงได้โดยต้องระบุแหล่งที่มาอย่างชัดเจน และต้องไม่ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า
บทความที่เผยแพร่ในวารสารนี้เป็นความคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่าน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความคิดเห็นของกองบรรณาธิการหรือคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
ธีระจันทรอานนท์, พ. (2566). การสื่อสารของผู้ทรงอิทธิพลทางความคิดด้านสุขภาพที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการติดตามของกลุ่มเจเนอเรชันวายและเจเนอเรชันซีบนติ๊กตอก [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต], มหาวิทยาลัยกรุงเทพ. http://dspace.bu.ac.th/bitstream/123456789/5818/1/ponpailin_thee.pdf
มีจอม, ธ., ศรีอาภรณ์, ต., ดอนสินพูล, ว., จายะกัน, ศ., จรทะผา, ศ., และคณะ. (2566). อิทธิพลของสื่อ TikTok ต่อมุมมองสุขภาพแบบองค์รวมในเด็กและเยาวชน. วารสารล้านนาสาธารณสุข, 19(3), 1–16. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/lannaHealth/article/view/275711
ยุทธพงษ์ ขวัญชื้น, และวิภาวิน โมสูงเนิน. (2565). กลยุทธ์การสื่อสารประเด็นสุขภาพ “เลขทำนายโรค” ผ่านผู้ทรงอิทธิพลทางความคิดบนสื่อสังคมออนไลน์. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, 18(1), 47–58.
หยู, ว. (2565). การรายงานข่าวโควิด-19 บนแพลตฟอร์มติ๊กต๊อกของไทยรัฐ [วิทยานิพนธ์ปริญญาหาบัณฑิต], จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. Chula Digital Collections. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/6339
ภาษาอังกฤษ
American Psychological Association. (n.d.). Heuristic-systematic model. In APA dictionary of psychology. https://dictionary.apa.org/heuristic-systematic-model
Andrikopoulou, E., Talam, N., & Kanta, A. (2025). MedTok or MythTok? Classifying health misinformation on TikTok with AI. Studies in Health Technology and Informatics, 332, 67–71. https://doi.org/10.3233/SHTI251497
Chaiken, S. (1980). Heuristic versus systematic information processing and the use of source versus message cues in persuasion. Journal of Personality and Social Psychology, 39(5), 752–766.
Chaiken, S., Liberman, A., & Eagly, A. H. (1989). Heuristic and systematic information processing within and beyond the persuasion context. In J. S. Uleman & J. A. Bargh (Eds.), Unintended thought (pp. 212–252). Guilford Press.
Chen, S., & Chaiken, S. (1999). The heuristic–systematic model in its broader context. In S. Chaiken & Y. Trope (Eds.), Dual-process theories in social psychology (pp. 73–96). Guilford Press.
Hong, Y., Lee, N., Kirkpatrick, C. E., Hu, S., Lee, S., & Hinnant, A. (2024). “Trust me, I’m a doctor.” How TikTok videos from different sources influence clinical trial participation. Health Communication. Advance online publication.
https://doi.org/10.1080/10410236.2024.2346680
Jenkins, E. L., Ilicic, J., Barklamb, A. M., & McCaffrey, T. A. (2020). Assessing the credibility and authenticity of social media content for applications in health communication: Scoping review. Journal of Medical Internet Research, 22(7), e17296. https://doi.org/10.2196/17296
Kirkpatrick, C. E., & Lawrie, L. L. (2024). TikTok as a source of health information and misinformation for young women in the United States: Survey study. JMIR Infodemiology, 4, e54663. https://doi.org/10.2196/54663
Liu, Y., Yan, W., Hu, B., Li, Z., & Lai, Y. L. (2022). Effects of personalization and source expertise on users’ health beliefs and usage intention toward health chatbots: Evidence from an online experiment. Digital Health, 8, 20552076221129718. https://doi.org/10.1177/20552076221129718
Macdonald, M. K., & Narayanan, A. (2023). A playbook for partnering with TikTok creators on public health communication campaigns. Harvard T.H. Chan School of Public Health. https://hsph.harvard.edu/research/ health-communication/resources/partnering-with-tiktok-creators-on-public-health/
Maheswaran, D., & Chaiken, S. (1991). Heuristic processing can bias systematic processing: Effects of source credibility, argument ambiguity, and task importance on attitude judgment. Journal of Personality and Social Psychology, 61(3), 359–373.
Muenster, R. M., Gangi, K., & Margolin, D. (2024). Alternative health and conventional medicine discourse about cancer on TikTok: Computer vision analysis of TikTok videos. Journal of Medical Inter -net Research, 26, e60283. https://doi.org/10.2196/60283
National Academy of Medicine. (2021). Identifying credible sources of health information in social media: Principles and attributes. NAM Perspectives. https://nam.edu/perspectives/identifying-credible-sources-of-health-information-in-social-media-principles-and-attributes/
Pholmat, P., & Yenjabok, P. (2021). A study of COVID-19 contents of Thai public health practitioners as TikTok influencers. In Proceedings of the 16th International Conference on Humanities and Social Sciences 2021 (IC-HUSO 2021) (pp. 542–551). Faculty of Humanities and Social Sciences, Khon Kaen University.
Psychology Town. (2024, July 24). Heuristic-systemic models: Dual processes in persuasion. Advanced Social Psychology. https://psychology.town/ advanced-social/heuristic-systemic-models-dual-processes-persuasion/
Rando-Cueto, D., de las Heras-Pedrosa, C., & Paniagua-Rojano, F. J. (2023). TikTok and eating disorders: Communication strategies by health institutions. Systems, 11(6), 274. https://doi.org/10.3390/systems11060274
Rauschnabel, P. A., Felix, R., & Hinsch, C. (2019). Augmented reality marketing: How mobile AR apps can improve brands through inspiration. Journal of Retailing and Consumer Services, 49, 43–53. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.03.004
Rosenholm, I. L. (2022). Health communication on TikTok: A qualitative study of credibility on a humorous platform [Bachelor’s thesis, Karlstad University]. DiVA Portal. https://urn.kb.se/resolve?urn =urn:nbn:se:kau:diva-90261
Sattora, E. A., Ganeles, B. C., Pierce, M. E., & Wong, R. (2024). Research on health topics communicated through TikTok: A systematic review of the literature. Journalism and Media, 5(3), 1395–1412. https://doi.org/10.3390/journalmedia5030088
Seangsawang, T., Songserm, N., Chada, W., & Thongchai, C. (2024). Effects of health education program through TikTok application to prevent Opisthorchis viverrini and cholangiocarcinoma of primary school students in Amnat Charoen, Thailand. International Journal of Public Health Asia Pacific, 3(5), 94–105.
Song, S., & Zhang, Y. (2021). Interventions to support consumer evaluation of online health information credibility: A scoping review. International Journal of Medical Informatics, 145, 104321. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2020.104321
Suriyapaiboonwattana, K., Jaroenruen, Y., Satjawisate, S., Hone, K., Puttarak, P., Kaewboonma, N., Lertkrai, P., & Nantapichai, S. (2025). Marketing a banned remedy: A topic model analysis of health misinformation in Thai e-commerce. Informatics, 12(3), 84. https://doi.org/10.3390/ informatics12030084
Triffin, M. (2024, October 28). Your doctor is moonlighting on TikTok as an influencer. Penn Medical Ethics and Health Policy. https://medica lethicshealthpolicy.med.upenn.edu/in-the-news/your-doctor-is-moonlighting-on-tiktok-as-an-influencer
Trumbo, C. W. (2002). Information processing and risk perception: An adaptation of the heuristic–systematic model. Journal of Com -munication, 52(2), 367–382. https://doi.org/10.1111/j.146024 66. 2002.tb02550.x
UChicago Medicine. (2024, April 23). Health information on TikTok. UChicago Medicine. https://www.uchicagomedicine.org/forefront /research-and-discoveries-articles/health-information-on-tiktok
Walton, D. (2024). Source credibility in health and risk communication. In Oxford research encyclopedia of communication. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acrefore/97801902286-13.001.0001/acrefore-9780190228613-e-287
Wang, L., Li, X., Wang, D., & Zhu, J. (2024). Influence of social media fitness influencers’ credibility on users’ physical activity intentions. Digital Health, 10, 20552076241302016. https://doi.org/10.1177/205520 76241302016
Wang, S., & Chen, Y. (2023). Perceived information overload and intention to discontinue use of short-form video: The mediating roles of cognitive and psychological factors. Behavioral Sciences, 13(1), 50.
World Health Organization. (2017). Communicating for health: WHO communication framework. World Health Organization. https:// www.who.int/docs/default-source/documents/communicating-for-health/communication-framework.pdf
